สกู๊ปพิเศษ พันศักดิ์ วิญญรัตน์

พันศักดิ์ วิญญรัตน์: Re-Interprete, Un-freeze และการมองอนาคต

SIU สัมภาษณ์พันศักดิ์ วิญญรัตน์ พร้อมถามคำถามสำคัญ “ในฐานะประธานที่ปรึกษานายกรัฐมนตรีสองท่าน สูตรสำเร็จของส่วนผสมนโยบายที่นำมาซึ่งการรัฐประหารนั้นคืออะไร”

Practical Utopia วิดีโอสัมภาษณ์พันศักดิ์ วิญญรัตน์ พร้อมบทถอดเทป

เต็มอิ่มกับคลิปสัมภาษณ์พันศักดิ์ วิญญรัตน์ ในรายการ Practical Utopia ยาว 20 นาที พร้อมบทถอดเทปสนทนา

ประวัติชีวิต พันศักดิ์ วิญญรัตน์

รู้จักเบื้องหลังชีวิตอันโลดโผนของพันศักดิ์ ที่ต้องลี้ภัยจากรัฐประหารถึง 2 ครั้ง

ตามไปดู “ผี” ที่ TCDC

ผลงานชิ้นล่าสุดจากไอเดียของพันศักดิ์ นิทรรศการที่เชื่อมโยง “วิถีชีวิตแบบไทย” กับ “การสร้างมูลค่า” ที่ศูนย์สร้างสรรค์งานออกแบบ

รู้จักกับ Fernand Braudel

Fernand Braudel เบื้องหลังอิทธิพลทางความคิดของพันศักดิ์

รู้จักกับ Fernand Braudel ปราชญ์ฝรั่งเศส เจ้าของทฤษฎี Civilization and Capitalism ที่มาของฐานคิดพันศักดิ์

Fernand Braudel บทวิเคราะห์ประวัติศาสตร์ เพื่อค้นหาทางออกวิกฤตประเทศไทย

สรุปและวิเคราะห์แนวคิดของ Fernand Braudel ต่อประวัติศาสตร์ทางเศรษฐกิจและการเมืองโลก

บทความโดย รศ.ดร.กุลลดา เกษบุญชู มี้ด เขียนถึง Fernand Braudel และนักคิดสายประวัติศาสตร์ระหว่างประเทศ

• หลังจากหนังสือที่มาช่วยชีวิต: ตามหาทฤษฎีที่สอดคล้องกับงานเชิงประจักษ์ (1)
• หลังจากหนังสือที่มาช่วยชีวิต: ตามหาทฤษฎีที่สอดคล้องกับงานเชิงประจักษ์ (2)
• หลังจากหนังสือที่มาช่วยชีวิต: ตามหาทฤษฎีที่สอดคล้องกับงานเชิงประจักษ์ (3)

บทความ-บทสัมภาษณ์พันศักดิ์ ในอดีต

สัมภาษณ์พิเศษ ‘พันศักดิ์ วิญญรัตน์’: คุณทักษิณไปแล้ว What do you do next?

บทสัมภาษณ์แรกหลังรัฐประหาร คุยกับพันศักดิ์เรื่องประเทศไทยยุคหลังทักษิณ

พันศักดิ์: เศรษฐกิจสร้างสรรค์และอนาคตประเทศไทยตอนนี้ ต้องขายเซ็กซ์กันแล้ว ถึงจะอยู่รอด

พันศักดิ์ให้สัมภาษณ์หนังสือพิมพ์ไทยรัฐ ถึงแนวคิดเศรษฐกิจสร้างสรรค์ที่เขาเป็นคนปั้นขึ้นมา

พันศักดิ์ วิญญรัตน์: ยุทธศาสตร์ Reversed Cross สำหรับประเทศไทยในทศวรรษหน้า

พันศักดิ์เสนอยุทธศาสตร์ทางรอดประเทศไทย ในงานสัมมนา Thailand in transition

รัฐไทยในระบบเสรีนิยมใหม่

ในช่วงที่คำว่าโลกาภิวัตน์กำลังได้รับความนิยมอย่างสูงนั้น ข้าพเจ้าก็ได้คิดชุดวิจัยเพื่อศึกษาบทบาทของโลกาภิวัตน์ในสังคมไทยในด้านต่างๆ โดยส่วนที่เป็นความรับผิดชอบของข้าพเจ้าคือ การศึกษาบทบาทของรัฐไทยในการรับมือกับกระแสโลกาภิวัตน์ตั้งแต่ยุครัฐบาลเปรมในปี ค.ศ.1980 จนถึงหลังวิกฤติเศรษฐกิจในปี ค.ศ.1997 โจทย์ของงานวิจัยชิ้นนี้คือการศึกษาการทำงานของระบบทุนนิยมโลกภายใต้การนำของสหรัฐอเมริกา (Pax Americana) โดยมีสมมติฐานว่าองค์กรโลกบาล เช่น กองทุนการเงินระหว่างประเทศ (International Monetary Fund: IMF) และธนาคารโลก (World Bank) นั้นเป็นเครื่องมือในการดำเนินนโยบายต่างประเทศของสหรัฐฯ และไม่ได้ทำหน้าที่เป็นสถาบันระหว่างประเทศที่มีบทบาทเป็นอิสระจากการกำกับของรัฐ และมีหน้าที่ให้ความช่วยเหลือทางเศรษฐกิจและการเงินแก่ประเทศกำลังพัฒนาอย่างแท้จริง

ถึงแม้ว่าข้าพเจ้าจะได้ส่งมอบงานวิจัยเรื่องรัฐไทยในกระแสโลกาภิวัตน์ให้แก่คณะรัฐศาสตร์ไปเมื่อ ค.ศ. 2006 แต่ข้าพเจ้าก็ยังไม่พอใจกับแนวความคิดที่ใช้ในการศึกษาการเปลี่ยนแปลงบทบาทของรัฐไทยในระบบทุนนิยมโลก และเหตุผลสำคัญเกิดจากการประจักษ์ว่าคำว่าโลกาภิวัตน์นั้นที่จริงแล้วถูกสร้างสรรค์ขึ้นมาโดยสหรัฐอเมริกาในช่วงเวลาของการผลักดันให้เกิดการเปิดรับปรากฏการณ์ที่เรียกว่าการเงินโลก (global finance) ที่ควบคู่ไปกับการเผยแพร่ความคิดที่เรียกว่าลัทธิเสรีนิยมใหม่ในแวดวงวิชาการ ลัทธิเสรีนิยมใหม่แตกต่างไปจากลัทธิเสรีนิยมที่เกิดขึ้นในยุคหลังสงครามโลกครั้งที่สองภายใต้แนวความคิดทางเศรษฐกิจของ John Maynard Keynes ที่เรียกว่า Keynesian Economic ซึ่งรัฐมีบทบาทในการเข้ามาดูแลผลประโยชน์ของทั้งฝ่ายทุนและแรงงาน ในขณะที่ลัทธิเสรีนิยมใหม่ต้องการให้รัฐลดบทบาทในกิจกรรมทางเศรษฐกิจและในการเป็นผู้กำหนดกฎเกณฑ์ โดยปล่อยให้ตลาดทำหน้าที่อย่างเต็มที่ เมื่อข้าพเจ้าตระหนักว่าช่วงเวลาที่เลือกศึกษาการทำงานของโลกาภิวัตน์นั้นที่จริงแล้วก็คือการทำงานของสิ่งที่เรียกว่าระบบเสรีนิยมใหม่นั่นเอง จึงได้มีการปรับแก้ต้นฉบับงานวิจัยเป็นจากที่มีชื่อว่า “รัฐไทยในกระแสโลกาภิวัตน์” เป็น “รัฐไทยในระบบเสรีนิยมใหม่”

หลักการของลัทธิเสรีนิยมใหม่คือการให้ความสำคัญแก่การทำงานของตลาด ในขณะที่ขจัดบทบาทของรัฐออกไปโดยสิ้นเชิง โดยประกอบไปด้วยหลักการสี่ประการ ได้แก่ การทำให้เสรี (liberalization) การทำให้มีเสถียรภาพ (stabilization) การลดกฎเกณฑ์ (deregulation) และการแปรรูปให้เป็นเอกชน (privatization) ภายใต้ภาวะดังกล่าวทฤษฎีความสัมพันธ์ระหว่างประเทศได้เริ่มกล่าวถึงการลดความสำคัญของรัฐชาติ (nation-state) ในระบบโลก เมื่อถึงทศวรรษที่ 1990 ก็ได้มีการสร้างมโนทัศน์โลกาภิวัตน์ขึ้นมาอธิบายปรากฏการณ์ดังกล่าว  แนวความคิดที่สอดคล้องกับมโนทัศน์ดังกล่าวก็คือโลกที่ไม่มีพรมแดน การเชื่อมทุกๆ ส่วนเข้าด้วยกันด้วยกระแสโลกาภิวัตน์ การทำงานของเทคโนโลยีสารสนเทศ (Information Technology) ความสามารถในการแข่งขันในระบบโลก ธรรมาภิบาล

การสร้างมโนทัศน์ดังกล่าวเป็นการรองรับการทำงานของลัทธิเสรีนิยมใหม่ ซึ่งเป็นโครงการที่ตอบสนองผลประโยชน์ของผู้นำในระบบทุนนิยมโลก นายทุนกลุ่มนี้เดินทางไปประกอบ “ธุรกรรมทางการเมือง” ในเมืองใหญ่ๆ ทั่วโลก (cosmopolitan) กิจการหลักของพวกเขาอยู่ในภาคการเงินและการธนาคารตั้งแต่ทศวรรษที่ 1970 เป็นต้นมา ซึ่งความคิดของผู้นำกลุ่มนี้ได้เริ่มกลับไปหาความคิดดั้งเดิมในศตวรรษที่ 18 และ 19 ที่สร้างภาพอุดมคติของตลาดเสรี เพื่อใช้สนับสนุนการปลดปล่อยทุนบางประเภทให้พ้นจากกฎเกณฑ์บางอย่างของรัฐ[1]

ประเด็นสำคัญในงานวิจัยชิ้นนี้ คือ การศึกษาความสัมพันธ์เชิงอำนาจระหว่าง Pax Americana ในฐานะศูนย์กลางของระบบทุนนิยมโลก กับประเทศที่อยู่ที่ชายขอบเช่นประเทศไทย โดยวิเคราะห์บทบาทของ Pax Americana ที่ก่อให้เกิดพลวัตรของโครงสร้างเศรษฐกิจการเมืองไทยตั้งแต่ยุคของรัฐบาลพลเอกเปรมจนถึงรัฐบาลชวน 2 (พ.ศ. 2524-2542 / ค.ศ. 1981-1999)

ตั้งแต่ทศวรรษที่ 1980 ไอเอ็มเอฟได้ดำเนินการผลักดันยุทธศาสตร์การผลิตเพื่อการส่งออก (Export-Oriented Industry-EOI) ให้แก่ประเทศกำลังพัฒนาแทนที่ยุทธศาสตร์การผลิตเพื่อทดแทนการนำเข้า (Import-Substitution Industry –ISI) ซึ่งกำลังเผชิญกับสภาวะวิกฤติเนื่องจากข้อจำกัดในเรื่องขนาดของตลาดภายใน ในขณะที่ประเทศศูนย์กลางก็ต้องเผชิญกับต้นทุนการผลิตที่สูงขึ้นจากระบบเศรษฐกิจแบบเคนส์ที่ให้สวัสดิการสังคมแก่ชนชั้นผู้ใช้แรงงาน EOI นโยบาย EOI ได้กลายมาเป็นนโยบายหลักของกระแสเสรีนิยมใหม่ และนี่คือที่มาของการทำงานของสถาบันที่มีบทบาทสำคัญมาก คือ กองทุนการเงินระหว่างประเทศ (IMF) และธนาคารโลก (World Bank)  ซึ่งผลักดันให้ประเทศกำลังพัฒนาทั้งหลายรวมถึงประเทศไทยเปลี่ยนยุทธศาสตร์การพัฒนา

อย่างไรก็ตามทั้งไอเอ็มเอฟและธนาคารโลก ไม่สามารถที่จะทำให้ประเทศต่างๆ ยอมรับการเปลี่ยนแปลงได้ แต่ศูนย์กลางของระบบโลกก็ได้รับการช่วยเหลือจากวิกฤติน้ำมันครั้งที่สองในช่วงปลายทศวรรษที่ 1970[2] พร้อมๆ กันนั้น ธนาคารกลางของสหรัฐฯ ก็ได้ประกาศขึ้นราคาดอกเบี้ย ทำให้ประเทศกำลังพัฒนาที่กู้เงินจากธนาคารเอกชนต่างต้องเผชิญกับสภาวะวิกฤตหนี้ (debt crisis) ถึงตอนนี้ไอเอ็มเอฟและธนาคารโลกก็พร้อมที่จะยื่นมือเข้ามาด้วยการให้เงินกู้ โดยมีเงื่อนไขว่าประเทศผู้กู้จะต้องดำเนินการปรับโครงสร้างระบบการผลิตให้เป็น EOI โดยฉับพลัน[3] ลักษณะสำคัญของยุทธศาสตร์ EOI ก็คือการสร้างกำแพงภาษี ทำให้ภาษีศุลกากรเป็นที่มาสำคัญของรายได้รัฐ ซึ่งเท่ากับการปรับโครงสร้างภาษี เงื่อนไขดังกล่าวจึงมีชื่อว่า Structural Adjustment Loan (SAL) กลไกประการต่อมาคือการลดค่าเงินซึ่งจะทำให้สินค้าที่ส่งออกมีราคาถูกและแข่งขันในตลาดโลกได้ ประการสุดท้ายก็คือการดำเนินการแปรรูปกิจการสาธารณะให้เป็นของเอกชน

รัฐบาลเปรมตกอยู่ภายใต้ภาวะดังกล่าวเช่นเดียวกับประเทศกำลังพัฒนาอื่นๆ การปรับโครงสร้างซึ่งเกิดขึ้นภายใต้การควบคุมดูแลจากไอเอ็มเอฟเอื้อประโยชน์ให้แก่การเข้ามาลงทุนของญี่ปุ่นในอุตสาหกรรมชิ้นส่วนสินค้าอิเล็กทรอนิกส์ หลังจากข้อตกลงที่โรงแรมพลาซ่าดังที่ได้กล่าวมา เกิดยุคสมัยของการเติบโตทางเศรษฐกิจอย่างน่าตื่นตาตื่นใจ อันเป็นผลจากการทำงานของระบบทุนนิยมโลก (IMF) และทุนนิยมภูมิภาค (ญี่ปุ่น) อีกครั้งหนึ่ง ผลคือความมั่นใจของผู้นำไทยที่จะดำเนินตามแรงชักจูงของเสรีนิยมใหม่ อันได้แก่การเปิดเสรีทางการเงิน ซึ่งได้เริ่มต้นตั้งแต่ยุคของพลเอกชาติชาย ชุณหะวัณด้วยการรับพันธะข้อ 8 ของไอเอ็มเอฟ ซึ่งมีนัยยะในการเปิดเสรีการค้าเงินบาท

ในบรรดาผู้นำของไทยแล้ว อานันท์ ปันยารชุน ก็คือผู้นำที่นำประเทศเข้าสู่วาระของลัทธิเสรีนิยมใหม่ได้มากที่สุด เขาได้ประกาศอย่างชัดเจนว่ารัฐบาลเขามีความมุ่งมั่นที่จะเปิดเสรีทางเศรษฐกิจ โดยเฉพาะอย่างยิ่งการเปิดเสรีทางการเงิน เขาได้ผ่อนคลายการกำกับและควบคุมภาคการเงิน ยกเลิกนโยบายควบคุมอัตราแลกเปลี่ยน ยอมให้เงินบาทเปลี่ยนแปลงเงินสกุลอื่นได้อย่างเสรี ตลอดจนอนุญาตให้ธนาคารพาณิชย์นำบริการทางการเงินใหม่ๆ มาใช้ได้[4] มีการปรับปรุงการเก็บภาษีโดยเฉพาะอย่างยิ่งภาษีมูลค่าเพิ่ม และส่งเสริมการลงทุนให้มีความเป็นเสรีมากขึ้น และนอกจากนั้นเราได้เห็นการปฏิรูประบบราชการภายใต้รัฐบาลนี้ ได้แก่ การจ้างเอกชนให้เข้ามารับงานจากภาครัฐ[5] การแปรรูปรัฐวิสาหกิจ เช่น บริษัทการบินไทย และบทบาทที่สำคัญของอานันท์อีกประการหนึ่งคือการผลักดันให้เกิดเขตการค้าเสรีอาเซียน[6] และเมื่อเขากลับมารับตำแหน่งอีกครั้งหนึ่ง หลังเหตุการณ์พฤษภาทมิฬ เขาก็ได้ลดบทบาทของกองทัพในการควบคุมกิจการรัฐวิสาหกิจและให้เทคโนแครตเข้าไปบริหารแทน[7] ที่สำคัญก็คือการอนุญาตให้จัดตั้งกิจการวิเทศธนกิจและได้ผลักดันกฎหมายที่เกี่ยวข้องกับการเปิดเสรีทางการเงินออกมาเป็นจำนวนมาก

ต่อมาในรัฐบาลชวน ธารินทร์ นิมมานเหมินทร์ ที่เป็นตัวแทนของทุนการเงินได้ดำเนินการเปิดกิจการวิเทศธนกิจกรุงเทพฯ (BIBF) เพื่อให้ทุนต่างชาติเข้ามาดำเนินกิจการกู้ยืมเงินจากตลาดระหว่างประเทศให้แก่ตลาดภายในประเทศ เงินที่มาจากกิจการวิเทศธนกิจได้กลายมาเป็นพลังขับเคลื่อนทางเศรษฐกิจ แทนที่เงินที่ลงทุนโดยตรงจากต่างชาติที่ตกต่ำลงเนื่องจากภาวะเศรษฐกิจในญี่ปุ่น รัฐบาลได้ดำเนินการลดระเบียบกฎเกณฑ์ในภาคการเงินและการเปิดเสรีในภาคธุรกิจประกันภัย ธุรกิจเงินทุนหลักทรัพย์ และธุรกิจภาคบริการ นอกจากนั้น ได้มีการจัดตั้งกองทุนรวม ภายใต้บรรยากาศของการขยายตัวทางเศรษฐกิจการเงินนั้น รัฐบาลไทยได้ดำเนินการตามเงื่อนไขที่ได้รับคำแนะนำจากไอเอ็มเอฟ คือการรักษาอัตราแลกเปลี่ยนไว้กับเงินดอลลาร์และรักษาอัตราดอกเบี้ยไว้ในระดับที่สูง[8]

เมื่อมาถึงยุครัฐบาลบรรหารก็เป็นที่เห็นชัดเจนว่ามีการขยายตัวทางเศรษฐกิจจนกำลังจะเข้าสู่ภาวะฟองสบู่ อย่างไรก็ตาม ได้มีการเปลี่ยนแปลงที่สำคัญในระดับโลกที่นักวิชาการส่วนมากไม่ให้ความสนใจ นั่นคือการที่รัฐบาลคลินตันประกาศขึ้นค่าเงินดอลล่าร์ในปีค.ศ. 1995 ซึ่งมีผลทำให้ค่าเงินผลให้ค่าเงินของทั้งภูมิภาคซึ่งตรึงค่าเงินของตนอยู่กับเงินดอลล่าร์เพื่อสนับสนุนให้เงินราคาถูกเข้ามาในประเทศ การขึ้นค่าเงินดอลล่าร์ส่งผลกระทบต่อการส่งออกของทั้งภูมิภาค และนำมาซึ่งปัญหาดุลการชำระเงินในปีค.ศ. 1996 ดังนั้นอาจจะกล่าวได้ว่า ถึงตอนนั้นทุกประเทศมีเงื่อนไขที่จะถูกโจมตีค่าเงินโดย hedge fund คำถามคือเหตุใดประเทศไทยจึงเป็นเป้าที่ถูกโจมตีในที่สุด

คำอธิบายอยู่ที่การดำเนินนโยบายการเงินของธนาคารแห่งประเทศไทย ในประการแรก ได้มีการกำหนดมาตรการทางการเงินที่ไม่ยืดหยุ่น เช่น ไม่ยอมเพิ่มช่วงของการขึ้นลงของอัตราแลกเปลี่ยน นอกจากนั้นธนาคารแห่งประเทศไทยยังได้กำหนดมาตรการรับมือกับปัญหาการเงินโดยให้การลดค่าเงินเป็นทางเลือกสุดท้าย ที่น่าสนใจคือไอเอ็มเอฟได้ให้การสนับสนุนต่อการกำหนดมาตรการของธนาคารแห่งประเทศไทย ซึ่งก็เท่ากับการสนับสนุนให้มีการปกป้องค่าเงินบาทนั่นเอง

ชัยวัฒน์ วิบูลสวัสดิ์ รองผู้ว่าการธนาคารแห่งประเทศไทยคือผู้หนึ่งซึ่งมีบทบาทที่อยู่เบื้องหลังการกำหนดนโยบายการเงินของธนาคาร เขาได้เข้ามาเป็นรัฐมนตรีว่าการกระทรวงการคลังของรัฐบาลบรรหารในช่วงเวลาสั้นๆ แต่เขาได้ใช้เวลาดังกล่าว ดำเนินการเปิดเสรีอย่างรวดเร็ว ซึ่งก็คือการแผ้วทางไปสู่การวิกฤติทางการเงินนั่นเอง

สิ่งที่ต้องให้ความสนใจก็คือ ไอเอ็มเอฟให้การสนับสนุนยุทธศาสตร์ของเทคโนแครตดังกล่าว การปกป้องค่าเงินบาทเป็นการตัดสินใจของธนาคารแห่งประเทศไทย โดยที่ฝ่ายการเมืองทางด้านเศรษฐกิจเห็นชอบด้วย[9]

เมื่อพลเอกชวลิต ยงใจยุทธซึ่งมาเป็นนายกรัฐมนตรีในปลายปีค.ศ. 1996 นโยบายการเงินของประเทศก็ได้ถูกกำหนดโดยเทคโนแครตของธนาคารแห่งประเทศไทยพร้อมกับการสนับสนุนของ ไอเอ็มเอฟก็ถูกกำหนดไว้เรียบร้อยแล้ว นอกจากนั้น ฝ่ายการเมืองภายใต้การนำของอำนวย วีรวรรณซึ่งสะท้อนผลประโยชน์ของกลุ่มทุนที่นำเข้าเงินราคาถูกจากภายนอกยังให้การสนับสนุนการคงค่าเงินบาทด้วยอีกทางหนึ่ง ดังนั้นเมื่อชวลิตได้เข้าพบผู้ว่าการธนาคารแห่งประเทศไทย เพื่อให้ลดค่าเงินบาทลงตามคำแนะนำของคณะที่ปรึกษา เขาจึงได้รับคำปฏิเสธ และธนาคารแห่งประเทศไทยก็ได้นำทุนสำรองไปใช้ในการปกป้องค่าเงินบาทจนเกือบหมด

ข้อสังเกตประการหนึ่งของบทบาทของธนาคารแห่งประเทศไทย คือการเลือกใช้ SWAP ซึ่งเป็นมาตรการที่ภาคเอกชนใช้ในการปกป้องการกู้เงินตราต่างประเทศในกรณีที่มีการเปลี่ยนแปลงค่าเงิน แต่ SWAP ไม่เหมาะที่จะเป็นเครื่องมือที่รัฐบาลจะใช้เพื่อปิดบังจำนวนที่แท้จริงของกองทุนสำรองระหว่างประเทศ และการทำ SWAP กับสถาบันการเงินเอกชนไม่ได้เป็นความลับ เพียงแต่ไม่มีผู้ใดทราบถึงจำนวนที่แท้จริงของการทำ SWAP

ในเอกสาร ศปร. ไอเอ็มเอฟไม่ได้เกี่ยวข้องกับการแนะนำให้ SWAP แต่อย่างใด และปฏิเสธว่าไม่มีความเชี่ยวชาญในเรื่องนี้เมื่อธนาคารแห่งประเทศไทยขอคำแนะนำ แต่ในความเป็นจริงแล้ว ไอเอ็มเอฟได้ส่งตัวแทนเข้ามาให้คำแนะนำในการทำ SWAP เป็นเวลา 1 อาทิตย์ และในวันที่ตัวแทนของ ไอเอ็มเอฟเดินทางออกจากประเทศไทย เงินบาทก็ได้ถูกโจมตีอย่างรุนแรงที่สุดในประวัติศาสตร์[10]

นักวิชาการส่วนมากมองว่าการตัดสินใจของธนาคารแห่งประเทศไทยเกิดขึ้นทั้งๆ ที่ ไอเอ็มเอฟได้ส่งสัญญาณเตือน แต่สิ่งที่จะต้องเข้าใจคือมีการส่งสัญญาณอยู่ใน 2 ระดับ คือในระดับเจ้าหน้าที่ที่ทำการศึกษาสภาวะเศรษฐกิจ และจากระดับสูงของไอเอ็มเอฟซึ่งสัญญาณของเจ้าหน้าที่ระดับสูงไม่ได้เกิดขึ้นจนกระทั่งธนาคารแห่งประเทศไทยได้ใช้เงินสำรองเกือบทั้งหมดในการปกป้องค่าเงินบาท[11]

นอกจากนี้บทบาทของสหรัฐฯ ในช่วงก่อนและหลังวิกฤติก็เป็นสิ่งที่ต้องให้ความสนใจ ในการประชุมคณะกรรมการบริหารของไอเอ็มเอฟช่วงต้นปี 1997 สหรัฐฯ ได้ขอคำรับรองจากตัวแทนของประเทศอื่นๆ ว่าจะไม่มีประเทศใดช่วยเหลือประเทศไทย[12] ซึ่งหมายความว่าไทยไม่สามารถหลีกเลี่ยงเงื่อนไขของ ไอเอ็มเอฟหรือการถูกบังคับให้ต้องเดินเข้าสู่ลัทธิเสรีนิยมใหม่ รัฐบาลสหรัฐฯ ได้แสดงความไม่สนใจวิกฤติทางการเงินของประเทศไทยภายใต้รัฐบาลพลเอกชวลิต ยงใจยุทธ แต่เมื่อได้เปลี่ยนเป็นรัฐบาลพรรคประชาธิปัตย์ ภายใต้ชวน หลีกภัย สหรัฐฯกลับเปลี่ยนท่าทีมาสนใจประเทศไทยอย่างมีนัยยะสำคัญ  เนื่องจากรัฐบาลชวนได้ดำเนินตามนโยบายที่ตอบสนองข้อเรียกร้องของลัทธิเสรีนิยมใหม่อย่างเชื่อฟัง ไม่ว่าจะเป็นเรื่องแปรรูปรัฐวิสาหกิจ การส่งเสริมการลงทุนจากต่างชาติ การดำเนินนโยบายการเงินการคลังแบบรัดเข็มขัด และกรณีของการประมูลทรัพย์สินขององค์กรปฏิรูปสถาบันการเงิน หรือ ปรส. ที่เป็นการเอื้อผลประโยชน์ต่อกลุ่มทุนการเงินของสหรัฐฯ ภายหลังจากที่รัฐบาลสั่งปิดสถาบันทางการเงิน 56 สถาบันอย่างถาวร

ข้อมูลเชิงประจักษ์ทั้งหมดที่ปรากฏในการทำวิจัยเรื่อง “รัฐไทยในกระแสเสรีนิยมใหม่”นี้เอง สอดคล้องกับกรอบทางทฤษฎีของ ลีโอ พานิช (Leo Panitch)[13] และจิม กลาสแมน (Jim Glassman)[14] ซึ่งได้นำมโนทัศน์ “การเข้าสู่ความเป็นสากลของรัฐ” (internationalization of state) และ “การเข้าสู่ความเป็นสากลของทุน” (internationalization of capital) ของโรเบิร์ต คอกซ์ (Robert  W. Cox) มาขยายความเพื่ออธิบายความสัมพันธ์ระหว่างรัฐในระบบทุนนิยมโลกซึ่งแตกต่างจากแนววิเคราะห์แบบรัฐนำการพัฒนา (developmental state) ที่ให้ความสำคัญต่อรัฐ และแนววิเคราะห์แบบเสรีนิยมใหม่ที่อธิบายว่าตลาดมีบทบาทหลักในการผลักดันการพัฒนาทางเศรษฐกิจ

คอกซ์ ได้นำแนวคิดเรื่อง “อำนาจนำ” (hegemonic power) เข้ามาอธิบายระเบียบของระบบเศรษฐกิจโลก เพื่อให้รัฐต่างๆต้องปรับตัวหรือตอบสนองตามกับอำนาจนี้[15] Pax Americana ในฐานะอำนาจนำในปัจจุบันที่มีอิทธิพลต่อรัฐต่างๆในความเห็นของ คอกซ์ และ พานิช จึงเป็นทั้งระบบ (system) และสถาบัน (institutions) ที่มารองรับการทำงานของระเบียบอันนี้พร้อมๆกัน การศึกษาบทบาทของรัฐในระบบทุนนิยมโลกนั้นไม่ได้แปลว่า รัฐต้องปรับตัวอย่างเป็นระบบระเบียบแบบเดียวกันทั้งหมดทั่วโลก หากขึ้นกับการปฏิสัมพันธ์ทางอำนาจของพลังทางสังคม (social blocs) ต่างๆภายในรัฐเองด้วย[16] ซึ่งปฏิสัมพันธ์อันนี้จะเป็นตัวกำหนดบทบาทและรูปแบบที่รัฐจะรับหรือไม่รับเอาระเบียบเสรีนิยมใหม่อย่างไรและระดับใดบ้าง ในแง่นี้รัฐจึงไม่ได้มีบทบาทแค่เป็นผู้สนับสนุนนายทุน หากแต่รัฐก็กำลังปรับเปลี่ยนกลไกรัฐและนโยบายต่างๆของรัฐเองให้สอดคล้องกับหลักการของลัทธิเสรีนิยมใหม่มากขึ้นเรื่อยๆ[17] หรือกล่าวอีกนัยหนึ่งคือการมีปฏิสัมพันธ์ระหว่างรัฐกับทุนที่เรียกว่า การเข้าสู่ความเป็นสากลของรัฐ (internationalization of the state)

ส่วน จิม กลาสแมน[18] เสนอว่า การเข้าสู่ความเป็นสากลของทุน (internationalization of capital) มี 3 กระบวนการที่เกิดขึ้นแบบทับซ้อนกัน คือ การที่ระบบทุนนิยมโลกดึงชนชั้นต่างๆภายในรัฐหนึ่งๆเข้ามาสู่กระบวนการสะสมทุนและการขูดรีดในระดับสากล (internationalization of classes) เราจะเห็นกระบวนการขูดรีดแรงงานภายในรัฐหนึ่งๆโดยกลุ่มทุนข้ามชาติมากขึ้น ในกระบวนการเดียวกันนี้ กลุ่มทุนภายในหรือกลุ่มทุนชาติบางกลุ่มจะพัฒนาตัวไปเป็นทุนที่มีลักษณะข้ามชาติมากขึ้นเรื่อยๆ นอกจากนี้ กลาสแมน เรียกกลุ่มปัญญาชนและเทคโนแครตที่มีความเชื่อมโยงอย่างใกล้ชิดกับศูนย์กลางอำนาจของระบบทุนนิยมโลกว่า “ชนชั้นนำที่ส่งเสริมลัทธิเสรีนิยมใหม่” (internationalized elites)[19] ดังเช่น อานันท์ ปันยารชุน และเทคโนแครตในธนาคารแห่งประเทศไทย

กรอบความคิดทางทฤษฎีเป็นที่มาของการตั้งคำถามถึง การทำงานของสิ่งที่เรียกว่า “neoliberal historic bloc” ในประเทศไทย สิ่งที่เห็นคือปฏิสัมพันธ์ระหว่างโครงสร้างอำนาจภายนอก(นำโดยสหรัฐอเมริกา กลุ่มทุน Wall Street และสถาบันการเงินระหว่างประเทศ) และชนชั้นนำภายในประเทศ รวมไปถึงความสัมพันธ์เชิงอำนาจของโครงสร้างภายใน อันประกอบไปด้วย รัฐบาล เทคโนแครต และกลุ่มทุนต่างๆ

ในอีกด้านหนึ่ง historic bloc คือการสร้างวาระ “โลกาภิวัตน์” ให้เป็นบรรทัดฐาน (norm) ค่านิยมใหม่ๆ ซึ่งมารองรับการทำงานของระบบทุนนิยมโลก เราอาจจะมองได้ว่าค่านิยมเหล่านี้ก็คือสิ่งที่เป็น superstructure ของระบบนั่นเอง และเมื่อเรานำความเข้าใจของโครงสร้างส่วนบนมาเชื่อมกับโครงสร้างส่วนล่าง ดังนั้นสิ่งที่เกิดขึ้นก็คือปรากฏการณ์ที่กรัมชี่ขนานนามว่า “historic bloc” นั่นคือการที่ชนชั้นนำสร้างบทบาทในระบบทุนนิยมโลกผ่านการทำงานของสถาบันระหว่างประเทศ โดยการสร้างความร่วมมือกับชนชั้นอื่นๆ เกิดเป็นโครงสร้างทางอำนาจระหว่างชนชั้นนำและกลุ่มอื่นๆ

ประเด็นสุดท้ายคือปัญหาในทางทฤษฎีว่า สหรัฐฯเป็นจักรวรรดินิยมหรือไม่ จะเห็นได้ว่าที่ผ่านมาข้าพเจ้าได้พยายามไม่แตะประเด็นดังกล่าว และเลือกที่จะมองสหรัฐฯในฐานะที่เป็นศูนย์กลางของระบบทุนนิยมโลก ดังเช่นที่อังกฤษเคยได้เป็นมาแล้วในอดีต แต่เมื่อได้ศึกษาบทบาทของสหรัฐฯตั้งแต่ในอดีตจนถึงปัจจุบัน โดยเฉพาะอย่างยิ่งการทำงานของลัทธิเสรีนิยมใหม่ซึ่งแพร่ขยายไปทุกส่วนของโลก ข้าพเจ้าจึงไม่มีทางเลือกและต้องหันมาน้อมรับวิธีคิดของสรวิศว่าสิ่งที่ข้าพเจ้าได้ศึกษามาทั้งหมดก็คือภายในเชิงประจักษ์ของการทำงานของจักรวรรดินิยมอเมริกา ซึ่งแม้จะดูแตกต่างไปจากจักรวรรดิในอดีตแต่หัวใจของ Pax Americana ก็เป็นไปเพื่อผลประโยชน์ทางเศรษฐกิจของตนนั่นเอง

ข้าพเจ้าน้อมรับความคิดที่ว่ากระบวนการเป็นสากลของทุนนั้นก็คือการขยายตัวของ “จักรวรรดินิยม” (imperialism) ซึ่งมีลักษณะไม่สม่ำเสมอและไม่เท่าเทียมระหว่างภูมิภาคต่างๆของโลก (uneven geographical development)[20]นั่นเอง รัฐหนึ่งๆอาจมีลักษณะเป็นเสรีนิยมมากกว่ารัฐอื่นๆ ขึ้นกับว่ารัฐนั้นมีปฏิสัมพันธ์ในระดับใดกับรัฐศูนย์กลางในระบบทุนนิยมโลกซึ่งมีลักษณะเป็นจักรวรรดินิยม และสุดท้าย การเข้าสู่ความเป็นสากลของทุนยังนำไปสู่การเปลี่ยนแปลงทางสังคม (social transformation) ขนานใหญ่ โดยเฉพาะ การเปลี่ยนแปลงทางการเมืองและวัฒนธรรมทางการเมือง[21] โดยในการเข้ามาของลัทธิเสรีนิยมใหม่นั้น รัฐต่างๆจะถูกบังคับกดดันให้ปรับตัวกับการทำงานของเสรีนิยมใหม่มากขึ้น ซึ่งเดวิด ฮาร์วีย์[22] ตั้งข้อสังเกตว่า ภายใต้การพัฒนาเศรษฐกิจแบบเสรีนิยมใหม่ รัฐหรือระบอบการเมืองของรัฐหนึ่งๆไม่จำเป็นต้องเป็นประชาธิปไตยเสมอไป

ทั้งหมดนี้เชื่อมกับคำอธิบายในเรื่องของ จักรวรรดิอเมริกา ( American Empire) ที่ทำงานผ่านลัทธิเสรีนิยมใหม่เพื่อเข้าไปจัดการในแต่ละพื้นที่ของโลก และยังสามารถตอบคำถามถึงนโยบายการพัฒนาทางเศรษฐกิจของไทยในแต่ละยุคสมัยได้ โดยเฉพาะการเกิดวิกฤตเศรษฐกิจ ปี 1997 ที่ข้าพเจ้าได้มองเห็นว่าเป็นการ “จงใจ” ของศูนย์กลางอำนาจเพื่อกดดันให้รัฐไทยเข้าสู่ระเบียบของการเปิดเสรีทางการเงิน ซึ่งเป็นนโยบายหลักของเสรีนิยมใหม่ยุค 2  ที่เอื้อประโยชน์ให้กับทุนข้ามชาติ

ข้อสรุป

การทำงานในเชิงประจักษ์ของระบบทุนนิยมโลก ในชิ้นแรกแสดงให้เห็นการที่ผู้นำรัฐใต้สามารถใช้ประโยชน์จากการที่ทุนนิยมเข้ามาในสังคม ชิ้นที่สองแสดงให้เห็น Pax Americana ที่ต้องการสร้างโครงสร้างของทุนนิยมในสองลักษณะ คือความต้องการของศูนย์กลางในการให้ความสำคัญกับความมั่นคง ในอีกด้านหนึ่งก็เป็นความต้องการด้านเศรษฐกิจ ซึ่งในหลายครั้งการสร้างจักรวรรดิก็มักจะมากับความรุนแรง แต่ในกรณีไทยมากับการประสานประโยชน์กับชนชั้นนำ แม้ว่าจะมีการใช้ความรุนแรงในกรณีสงครามเวียดนาม ซึ่งไทยก็เป็น “ลูกคู่” ที่ดี โดยไทยทั้งส่งทหารไปรับโดยเปิดเผยและโดยลับ รวมทั้งใช้ฐานทัพอากาศในไทยเพื่อไปถล่มประเทศเพื่อนบ้าน เช่น ลาว เวียดนาม กัมพูชา เพราะเรามองว่าการทำสงครามเวียดนามเป็นการทำในนามของการต่อต้านลัทธิคอมมิวนิสต์ที่ชั่วร้าย แต่เมื่อสหรัฐฯ ทำข้อตกลงดำเนินการถอนทหารจากเวียดนามและปล่อยให้ไทยต้องรับมือ จึงทำให้เกิดการแตกหักกัน

คำถามต่อไปก็คือหลังจากการถอนตัวของสหรัฐฯ ออกจากเวียดนาม Pax Americana ทำงานอย่างไรในประเทศไทย ปัญหาที่ยังไม่ได้รับการศึกษาอย่างชัดเจนก็คือความสัมพันธ์ระหว่างไทยกับสหรัฐฯ ในช่วงของการถอนทหารออกจากประเทศไทย ประเด็นนี้มีความสำคัญและอาจจะมีบทบาทในการกำหนดทิศทางการเมืองไทยในช่วงครึ่งหลังของศตวรรษที่ 1970 แต่เนื่องจากข้อจำกัดในด้านเอกสารชั้นต้นจึงจะต้องรอการศึกษาโดยนักวิชาการรุ่นใหม่ในอนาคต

ภายใต้ความร่วมมือกับ Pax Americana สหรัฐฯใช้ความรุนแรงในการดำเนินนโยบายความมั่นคงซึ่งไทยให้ความร่วมมืออย่างดี การขยายตัวของทุนนิยมรอบ 2 ภายใต้ลัทธิเสรีนิยมใหม่ ภายใต้การสร้างอุดมการณ์โลกาภิวัตน์ (imperialism = capital imperialism) การทำงานของจักรวรรดินิยมและทุนนิยมมีการใช้กำลังเหมือนกัน เรียกว่าเป็นการใช้กำลังที่อยู่นอกเหนือจากการทำงานของตลาด ซึ่งพบใน Naomi Klein “The Shock Doctrine” ซึ่งแสดงให้เห็นการใช้สงคราม การเข้าแทรกแซงทางการทหาร แต่ในไทยการเข้ามาเป็นการขยายตรรกะของความดีงามของตลาด ซึ่งได้รับการตอบรับทั้งจากผู้นำของไทยเองและประชาชน เราจึงไม่เห็นเครื่องมืออีกด้านของการเข้ามาคือการใช้กำลังบีบบังคับ

ผลกระทบของนโยบายสหรัฐฯ ภายใต้ IMF ที่นำมาสู่วิกฤตเศรษฐกิจไทยก็คือความรุนแรงที่ส่งผลกระทบต่อคนในสังคมอย่างลึกซึ้ง โดยเฉพาะคนที่อยู่ชายขอบของสังคม อาจมองได้ว่าเป็นการใช้ความรุนแรงอีกรูปแบบหนึ่งที่ถูกปิดไว้โดยตรรกะของความดีงามของระบบตลาด

ทั้งนี้เพื่อที่จะบอกว่ายังมีประเด็นที่ข้าพเจ้ายังไม่ได้ทำการศึกษา (และอาจไม่มีโอกาสได้ศึกษา) นั่นคือประเด็นเรื่องจักรวรรดิจะสามารถทำงานต่อไปได้มากน้อยเพียงใด เพราะประเด็นนี้อาจเก็บไว้ให้ผู้อื่นได้สานต่อ ซึ่งเป็นสิ่งสำคัญและเร่งด่วนมาก

สิ่งที่จำเป็นต้องตระหนักก็คือการทำงานของลัทธิเสรีนิยมใหม่ที่ได้เข้ามามีบทบาทในการชี้นำและผลักดันรัฐไทยมาถึงสามทศวรรษแล้ว ซึ่งสิ่งที่เกิดขึ้นในรัฐไทยก็ไม่ได้แตกต่างไปจากประเทศอื่นๆ ไม่ว่าจะเป็นประเทศคอมมิวนิสต์หรือประเทศทุนนิยม สำหรับนักเรียนความสัมพันธ์ระหว่างประเทศ ความเข้าใจบทบาทของ IMF ในการเป็นกลไกของการทำงานของเสรีนิยมใหม่ สิ่งที่เราเข้าใจว่าเป็นองค์การระหว่างประเทศนั้น ที่จริงแล้วเป็นกลไกของทุนนิยมอเมริกันหรือไม่ สิ่งที่เกิดขึ้นมาในอดีตที่มีหลักฐานจากงานวิจัยของข้าพเจ้า ก็คือบทบาทที่สำคัญของสหรัฐฯ ในการก่อตั้งอาเซียน (ASEAN) และธนาคารเพื่อการพัฒนาแห่งเอเชีย (Asian Development Bank: ADB) เพื่อสหรัฐฯ จะได้ใช้เป็นฐานในการเข้ามาแสวงหาผลประโยชน์ทางเศรษฐกิจของภูมิภาคนี้ ความเข้าใจเหล่านี้นำไปสู่การตั้งคำถามของนักศึกษาวิชาความสัมพันธ์ระหว่างประเทศว่าจะเลือกใช้เครื่องมือใดในสาขาวิชาของตน สิ่งที่หลีกเลี่ยงไม่ได้ก็คือการตั้งคำถามว่าสหรัฐอเมริกาเป็นจักรวรรดิหรือไม่ และการทำงานของจักรวรรดินี้เป็นอย่างไร นี่เป็นสิ่งที่ต้องหาคำตอบอย่างลึกซึ้งต่อไป

[1] Jim Glassman, “The New Imperialism? On continuity and change in US foreign policy”. Environment and Planning A, 37 (2005) :1527-1544.

[2] สำหรับบทบาทของวิกฤตในการเอื้อประโยชน์ให้แก่ระบบทุนนิยม ดู Naomi Klein, The Shock Doctrine: The Rise of Disaster Campitalism (New York: Metropolitan, 2007)

[3] Walden Bello, et al., Dark Victory: The United States, Structural, and Global Poverty (London: Pluto and Food First Book, 1994), 7-50.

[4] ดูเอกสารสมุดปกขาว ประเสริฐ จิตติวัฒนพงศ์, บก., การสัมมนาทางวิชาการปัญหาความสัมพันธ์ไทย-ญี่ปุ่น การเจรจาสมุดปกขาว, 7 กุมภาพันธ์ 2529,  และ อนุกรรมการปรับโครงสร้างความสัมพันธ์ทางเศรษฐกิจไทย-ญี่ปุ่น, สมุดปกขาวปรับความสัมพันธ์ไทย-ญี่ปุ่น, มิถุนายน 2528: 22-23.

[6] Kullada Kesboonchoo Mead, “Globalisation and ASEAN Regionalism,” in ASEAN and the EU the International Environment, eds. Dieter Manhncke, et. Al. (Baden – Baden: Nomos Verlagsgesellschaft, 1999) 205-218

[7] รังสรรค์ ธนะพันธุ์, อนิจลักษณะของการเมืองไทย: เศรษฐศาสตร์วิเคราะห์ว่าด้วยการเมือง (กรุงเทพฯ: นำอักษรการพิมพ์, 2536) 181.

[8] Nocola Bullard, Walden Bello, and Kamal Malhotra, “Taming the Tigers: The IMF and the Asian Crisis,” in Tigers in Trouble: Financial Governance, Liberalism and Crises in East Asia, ed. Jomo K.S. (London: Zed Books, 1998) 95.

[9] คณะกรรมการศึกษาและเสนอแนะมาตรการเพิ่มประสิทธิภาพการบริหารจัดการระบบการเงินของประเทศ (ศปร.), รายงานผลการวิเคราะห์และวินิจฉัยข้อเท็จจริงเกี่ยวกับสถานการณ์วิกฤตทางเศรษฐกิจ, 67.

[10] Pasuk Phongpaichit and Chris Baker, Thailand’s Crisis, 40.

[11] รายงานผลการวิจัยชี้มูลความผิด: กรณีการปกป้องค่าเงินบาท การซื้อหุ้นสามัญเพิ่มทุน และการช่วยเหลือสภาพคล่องของกองทุนเพื่อการฟื้นฟูและพัฒนาระบบสถาบันการเงิน, 17.

[12] “มติชนวิเคราะห์: แฉข้อมูลใหม่ไอเอ็มเอฟเตอนภัย ‘จิ๋ว’ 2 ครั้งก่อนนำประเทศสูหายนะ?,”มติชน 12 กันยายน 2540, 2.

[13] งานชิ้นสำคัญคือ Robert Cox, Production, Power, and World Order: Social Forces in the Making of History (New York: Columbia University Press, 198) และงานรวมบทความชิ้นสำคัญอย่าง Robert W. Cox and Timothy J. Sinclair, Approaches to World Order (Canbridge: Merlin Press, 1994) 61-93.

[14] จิม กลาสแมน เสนอว่าเราพูดถึงความเป็นสากลของรัฐนั้น เราหมายถึงการเปลี่ยนแปลงภายในรัฐ (ไม่ว่าจะเป็นรัฐที่ศูนย์กลางของระบบทุนนิยมโลกหรือรัฐที่ชายขอบ) ซึ่งเอื้อต่อการสะสมทุนที่มีลักษณะเป็นสากล (Internationalization of capital  ใน Jim Glassman, Thailand at the Margins: Internationalization of the State and the Transformation of Labour (New York: Oxford University Press, 2004)

[15] Robert Cox, “Gramsci, hegemony, and international relations: an essay in method,” in Robert W. Cox and Timothy J. Sinclair, Approaches to World Order (Cambridge: Cambridge University Press, 1996), 135-137.

[16] Leo Panitch, “Globalisation and the State,” in Socialist Register (1994): 68-69.

[17] Jim Glassman, Thailand at the Margins: Internationalization of the State and the Transformation of Labour (New York: Oxford University Press, 2004) 28.

[18] Ibid., 16-17.

[19] Ibid., 34.

[20] David Hervey, A Brief History of Neoliberalism (New York: Oxford University Press, 2007) 87-119.

[21] ดู Aihwa Ong, Neoliberalism as Exception (Durham and London: Duke University Press, 2006), pp. 138-156.

[22] David Hervey, A Brief History of Neoliberalism (New York: Oxford University Press, 2007) 64-86.

ทุนนิยมในภูมิภาคกับการทำงานของอาเซียน

ในช่วงที่ข้าพเจ้ากำลังให้ความสนใจกับการใช้แนววิเคราะห์แบบเศรษฐศาสตร์การเมืองระหว่างประเทศ เพื่อมาอธิบายปรากฏการณ์ทางด้านความสัมพันธ์ระหว่างประเทศ ได้เกิดมีมโนทัศน์ใหม่ขึ้นมาในสาขาวิชาความสัมพันธ์ระหว่างประเทศ อันได้แก่คำว่า “โลกาภิวัตน์” (globalization) แม้ว่าจะมีผู้ที่ให้ความหมายกับคำนี้อย่างหลากหลาย แต่ส่วนมากแล้วก็มักจะให้ความสำคัญกับกระบวนการที่เชื่อมส่วนต่างๆ ของโลกเข้าด้วยกันอันเป็นการย่นย่อกาละและเทศะ[1] แต่สำหรับข้าพเจ้าซึ่งได้ทำการศึกษาเกี่ยวกับระบบทุนนิยมโลกที่ได้ทำงานมาแล้วในอดีต อย่างน้อยก็ในช่วงศตวรรษที่ 19 ภายใต้ Pax Britannica คำว่าโลกาภิวัตน์ จึงเป็นเพียงการทำงานหนึ่งของระบบทุนนิยมโลกในยุคปัจจุบันนั่นเอง ดังนั้นความสนใจในเชิงวิชาการของข้าพเจ้าในขณะนั้นก็คือระบบทุนนิยมโลกหรือโลกาภิวัตน์ทำงานในสังคมไทยในยุคต่อมาอย่างไร

ในช่วงเวลาดังกล่าวข้าพเจ้าได้เข้าร่วมงานกับศูนย์ยุโรปศึกษาในโครงการยุโรปศึกษา ซึ่งเป็นการศึกษาแบบสหวิชาการ ภารกิจหนึ่งของโครงการนี้คือ การวิจัยเปรียบเทียบบทบาทของสหภาพยุโรปและอาเซียนในประเด็นต่างๆ โดยข้าพเจ้าได้รับมอบหมายให้ศึกษาบทบาทของอาเซียนในการรับมือกับความท้าทายของโลก (global challenges) ที่มีต่ออาเซียน และได้เลือกหัวข้อวิจัยว่าด้วยความสัมพันธ์ระหว่างความเป็นภูมิภาคของอาเซียนในกระแสโลกาภิวัตน์[2] ในงานศึกษาข้าพเจ้าพบว่าความพยายามในการสร้างความร่วมมือทางเศรษฐกิจในช่วงแรกของอาเซียนนั้นไม่ประสบความสำเร็จ ทั้งๆ ที่ได้เกิดแรงผลักดันจากทั้งประเทศญี่ปุ่นและองค์การสหประชาชาติ อีกทั้งได้พบว่าจุดหักเหสำคัญที่นำมาสู่การขยายตัวของความร่วมมือทางเศรษฐกิจระหว่างประเทศในอาเซียนเกิดขึ้นหลังเหตุการณ์หนึ่งซึ่งเรียกกันว่า “ข้อตกลงที่โรงแรมพลาซ่า” (Plaza Accord) อันมีผลให้ญี่ปุ่นต้องขึ้นค่าเงินเยนเพื่อรักษาเสถียรภาพของเงินดอลลาร์ ญี่ปุ่นจึงจำเป็นต้องหาทางลดต้นทุนการผลิตด้วยการโยกย้ายฐานการผลิตชิ้นส่วนสินค้าอิเล็กทรอนิกส์มายังเอเชียตะวันออกเฉียงใต้ ทำให้เกิดกระแสการพัฒนาอุตสาหกรรมในเอเชียตะวันออกเฉียงใต้ระลอกใหม่

การเปลี่ยนแปลงที่เกิดขึ้นคือการปฏิวัติอุตสาหกรรมของสมาชิกดั้งเดิมของอาเซียน อันได้แก่ มาเลเซีย ไทย อินโดนีเซีย และฟิลิปปินส์ ซึ่งกำลังอยู่ในกระบวนการปรับโครงสร้างการผลิตจากยุทธศาสตร์การผลิตเพื่อทดแทนการนำเข้า (Import Substitution Industry: ISI) มาสู่การผลิตเพื่อการส่งออก (Export Oriented Industry: EOI) อันเกิดจากแรงผลักดันของกองทุนการเงินระหว่างประเทศ (International Monetary Fund: IMF) และธนาคารโลก (World Bank) การเข้ามาลงทุนของญี่ปุ่นในอุตสาหกรรมอิเล็กทรอนิกส์ ทำให้ประเทศเหล่านี้กลายเป็นประเทศอุตสาหกรรมใหม่รุ่นที่สอง (New Industrialized Countries: NICs) ที่ภาคอุตสาหกรรมมีมูลค่าสูงกว่าภาคเกษตรกรรม อย่างไรก็ตาม การลงทุนของญี่ปุ่นมีความสลับซับซ้อนเนื่องจากระบบมิได้เป็นไปตามความหมายขององค์การทั้งสอง การผลิตของญี่ปุ่นมีพัฒนาการที่แตกต่างไปจากระบบฟอร์ด (Fordism) ระบบที่บริษัทโตโยต้าพัฒนาจนกลายมาเป็นแม่แบบของอุตสาหกรรมญี่ปุ่นนั้น มีการแจกจ่ายการผลิตชิ้นส่วนให้แก่เครือข่ายที่บริษัทแม่มีความสัมพันธ์ด้วย ทั้งในด้านสินเชื่อและพัฒนาการทางด้านเทคโนโลยี บริษัทผลิตชิ้นส่วนที่ใช้เทคโนโลยีระดับกลางและระดับต่ำได้รับการชักจูงให้โยกย้ายฐานการผลิตมายังภูมิภาคเอเชียตะวันออกเฉียงใต้ ซึ่งมีแรงงานราคาถูก เพื่อลดต้นทุน โดยบริษัทแม่จะกำหนดว่าประเทศใดในอาเซียนจะเป็นผู้ผลิตชิ้นส่วนชิ้นใดบ้าง

ยุทธศาสตร์อีกประการหนึ่งที่มีความสำคัญอย่างมากก็คือการกำหนดให้ประเทศในเอเชียตะวันออกเฉียงใต้เป็นผู้ประกอบชิ้นส่วนต่างๆ ให้เป็นสินค้าขั้นสุดท้าย โดยที่ชิ้นส่วนที่ใช้เทคโนโลยีระดับสูงจะมาจากญี่ปุ่น บางส่วนมาจากเอเชียตะวันออก และประเทศอื่นในภูมิภาค สินค้าที่ประกอบขึ้นที่ประเทศใดจะตีตราเป็นสินค้าของประเทศนั้นๆ และถูกส่งออกไปยังตลาดสหรัฐฯ และยุโรปภายใต้โควตาของประเทศผู้ประกอบผลผลิตขั้นสุดท้าย

การศึกษาระบบการผลิตของญี่ปุ่นในอาเซียนทำให้ข้าพเจ้าได้ข้อสรุปว่างานของนักเศรษฐศาสตร์จำนวนมากหลงประเด็น เนื่องจากให้ความสนใจแต่ประเด็นการค้าของอาเซียน หรือไม่ก็ประเด็นการลงทุนจากประเทศภายนอกอาเซียน พวกเขาสร้างกราฟและอธิบายการขึ้นลงของปรากฏการณ์ตามตัวเลขในกราฟ โดยขาดความเข้าใจว่าญี่ปุ่นมีบทบาทอยู่เบื้องหลังภาพการค้าที่เปลี่ยนแปลงไปอย่างไร สิ่งที่เห็นคือการค้าระหว่างญี่ปุ่นกับอาเซียนเพิ่มขึ้น นอกจากนั้นการค้าในภูมิภาคก็เพิ่มขึ้นด้วย ที่สำคัญคือภาพของการส่งออกของอาเซียนไปยังตลาดสหรัฐฯ และยุโรป หากแต่ภาพเหล่านี้ไม่ได้ถูกนำไปเชื่อมกับการขยายตัวของการลงทุนของญี่ปุ่นและประเทศเอเชียตะวันออกในเอเชียตะวันออกเฉียงใต้แต่อย่างใด

นอกจากการตั้งคำถามต่อนักเศรษฐศาสตร์แล้ว ข้าพเจ้ายังมีข้อสงสัยต่อคำอธิบายเรื่องความร่วมมือส่วนภูมิภาคในทฤษฎีความสัมพันธ์ระหว่างประเทศกระแสหลักที่มองว่าเกิดจากความต้องการของประเทศในภูมิภาคที่จะรวมตัวกัน แต่เมื่อดูความเป็นมาของอาเซียนแล้ว จะเห็นได้ว่า ประเทศญี่ปุ่นได้เคยพยายามให้เกิดความร่วมมือทางเศรษฐกิจโดยการสนับสนุนให้สมาชิกแต่ละประเทศรับผิดชอบโครงการขนาดใหญ่ซึ่งจะเป็นประโยชน์ต่อสมาชิกอื่นๆ อาทิเช่น มีการมอบหมายโครงการปุ๋ยให้ประเทศไทยดูแลเป็นต้น แต่โครงการเหล่านี้ต้องเผชิญกับแรงต่อต้านจากภายในประเทศ ทำให้ 30 ปีแรกของอาเซียนไม่ได้แสดงให้เห็นถึงการร่วมมือทางเศรษฐกิจ ซึ่งเป็นวัตถุประสงค์สำคัญของอาเซียนแต่อย่างใด อย่างไรก็ตาม ระบบการผลิตของญี่ปุ่นที่เข้ามาในอาเซียนหลังจากข้อตกลงที่โรงแรมพลาซ่า ได้ก่อให้เกิดเงื่อนไขสำคัญของการร่วมมือของประเทศในภูมิภาค ซึ่งได้แก่ ข้อตกลงเขตการค้าเสรีอาเซียน (AFTA) ในปีค.ศ.1992 ข้อตกลงนี้สะท้อนความจำเป็นที่ชิ้นส่วนจำนวนมากจะต้องวิ่งผ่านพรมแดนของประเทศสมาชิกเพื่อการประกอบเป็นสินค้าขั้นสุดท้ายและการขยายตลาดสินค้าที่ญี่ปุ่นอยู่เบื้องหลังการผลิตภายในอาเซียน[3]

หลังจากที่ได้ศึกษาแรงผลักดันที่อยู่เบื้องหลังความเป็นภูมิภาคนิยมของอาเซียนแล้ว ข้าพเจ้าก็ได้พบงานเชิงวิชาการที่ทำให้ความเข้าใจของข้าพเจ้าที่มีต่อความเป็นภูมิภาคของอาเซียนชัดเจนขึ้น อันได้แก่บทความของมิทเชล เบอร์นาร์ด (Mitchell Bernard)[4] ในบทความนี้ ผู้เขียนได้ทำการสำรวจทฤษฎีต่างๆ ที่ใช้ในการอธิบายปรากฏการณ์ที่เรียกว่าปาฏิหาริย์แห่งเอเชียตะวันออก (The East Asian Miracle) และความเป็นภูมิภาคของบริเวณดังกล่าว แนวความคิดกระแสหลักแบบแรกก็คือทฤษฎีเสรีนิยมใหม่ (neoliberalism) ซึ่งมองว่าประเทศจำนวนมากในภูมิภาคได้ดำเนินนโยบายชุดหนึ่งที่มีความคล้ายคลึงกัน ซึ่งก็คือการเปิดเสรีทางการค้า การลงทุนระหว่างประเทศ และการวางกฎเกณฑ์ของตลาดในส่วนที่เกี่ยวข้องกับแรงงาน นอกจากนั้นก็ยังเกี่ยวข้องกับการกำหนดอัตราดอกเบี้ยและอัตราแลกเปลี่ยนเงินตราระหว่างประเทศ นโยบายเหล่านี้คือที่มาของการเติบโตทางเศรษฐกิจของภูมิภาค ทฤษฎีเสรีนิยมใหม่มีอิทธิพลอย่างลึกซึ้งต่อนักเศรษฐศาสตร์ของโลกแองโกล-แซกซัน (Anglo-Saxon) ซึ่งมีสหรัฐฯ และอังกฤษเป็นสำคัญ รวมถึงนักเศรษฐศาสตร์ที่ได้รับการศึกษาจากประเทศเหล่านี้ ทฤษฎีนี้ให้ความสนใจต่อปฏิสัมพันธ์ระหว่างโครงสร้างภายนอกและภายใน รวมทั้งตัวแสดงบางตัวที่มีบทบาทต่อการกำหนดนโยบาย ซึ่งเกิดขึ้นภายใน “กล่องดำ” (black box) โดยไม่มีการกล่าวถึงภาพทางเศรษฐกิจในเชิงประจักษ์ ว่ามีลักษณะอย่างไร มีความเป็นมาอย่างไร สิ่งที่พวกเขาให้ความสนใจคือผลลัพธ์ที่เกิดขึ้นจากการดำเนินนโยบายในรูปตัวเลขทางสถิติ ทฤษฎีนี้มองความเป็นภูมิภาคของเอเชียตะวันออกในเชิงที่ไม่ให้ความสนใจต่อบริบททางประวัติศาสตร์ และมองว่าสิ่งที่เกิดขึ้นคือการรวมตัวของรัฐ ซึ่งมีนโยบายเปิดเสรี ซึ่งส่งผลให้เกิดการเติบโตทางเศรษฐกิจของทั้งภูมิภาค

ทฤษฎีต่อมาที่เบอร์นาร์ดนำมาวิพากษ์คือทฤษฎีรัฐนำการพัฒนา (developmental state) ซึ่งโดยทั่วไปถูกมองว่าเป็นทฤษฎีที่ต่อต้านทฤษฎีเสรีนิยมใหม่ ทฤษฎีนี้มองว่ารัฐต่างๆ ได้เข้าไปมีบทบาทสำคัญในการทำให้เกิดการเจริญเติบโตของผลิตภัณฑ์มวลรวมของประเทศในภูมิภาค ซึ่งได้เกิดขึ้นในญี่ปุ่นเป็นประเทศแรก และต่อมาก็ได้ขยายไปยังไต้หวัน เกาหลี และสิงคโปร์ ตามทฤษฎีนี้ รัฐเหล่านี้สามารถแก้ไขความไม่สมบูรณ์ของตลาดด้วยการสร้างเงื่อนไขที่ทำให้ตลาดสามารถทำงานได้ รัฐที่จะนำการพัฒนาได้จึงจำเป็นต้องมีความสามารถ (capacity) และมีความเป็นอิสระ (autonomy) จากกลุ่มอิทธิพลทางเศรษฐกิจภายในประเทศ จึงจะสามารถดำเนินนโยบายอุตสาหกรรม การจัดสรรสินเชื่อและค้า ซึ่งในที่สุดจะนำมาซึ่งการพัฒนา ทฤษฎีนี้ให้ความสำคัญต่อบทบาทของรัฐในบรรดาประเทศนิกส์ทั้งหลายในการเข้าแทรกแซงทางเศรษฐกิจแต่ไม่ได้ความสนใจต่อโครงสร้างทางด้านสังคมการเมืองของแต่ละรัฐ นอกจากนั้นสิ่งที่ขาดไปของทฤษฎีนี้คือกระบวนการทำงานของโครงสร้างภายนอกที่เข้ามาทำงานในภูมิภาค อย่างไรก็ตาม ในทัศนะของ    เบอร์นาร์ด ทฤษฎีรัฐนำการพัฒนามีความคล้ายคลึงกับทฤษฎีเสรีนิยมใหม่อย่างมาก หากเพียงแต่เปลี่ยนตัวแสดงจาก “ตลาด” มาเป็น “รัฐ” ซึ่งมีบทบาทสำคัญในการจัดการกับความบกพร่องของตลาด[5]

ทฤษฎีที่สามว่าด้วยวัฏจักรของธุรกิจหรือทฤษฎีฝูงห่าน (flying-guess model) ทฤษฎีนี้มองว่าอุตสาหกรรมของประเทศที่มีความก้าวหน้าในภูมิภาคจะถูกสลัดออกไปให้ประเทศที่มีความก้าวหน้าน้อยกว่า การพัฒนาในประเทศที่พัฒนาที่ตามมาจึงเป็นการเลียนแบบประเทศที่พัฒนาไปก่อนหน้านั้น ดังนั้นญี่ปุ่นจึงทำหน้าที่ส่งมอบการผลิตสินค้าอิเล็กทรอนิกส์ที่ใช้เทคโนโลยีต่ำให้แก่ไต้หวันในทศวรรษที่ 1970-1980 ต่อจากนั้นก็ได้ย้ายไปยังประเทศไทยและมาเลเซียในกลางทศวรรษที่ 1980 หัวใจของทฤษฎีนี้ก็คือการมองการเกิดภูมิภาคว่ามาจากการผลิตในสาขาอุตสาหกรรม ข้อวิจารณ์ต่อทฤษฎีนี้คือ การขาดบริบททางประวัติศาสตร์ และไม่อธิบายตัวกลางและกระบวนการที่ทำให้เกิดการโยกย้ายอุตสาหกรรมจากที่หนึ่งไปที่หนึ่ง มีแต่สมมติฐานที่ว่าอุตสาหกรรมนั้นโยกย้ายตัวเองตามธรรมชาติ ซึ่งทำให้เกิดโครงสร้างอุตสาหกรรมในประเทศต่อไป ประเทศที่อยู่ในฝูงห่านก็มีความเป็นอันหนึ่งอันเดียวกันระหว่างอุตสาหกรรมชิ้นต่างๆ ภายในภูมิภาค

ทฤษฎีที่เบอร์นาร์ดให้ความสำคัญว่ามีพลังของการอธิบายคือทฤษฎีที่ว่าด้วยเครือข่ายและระบบการผลิตซึ่งเป็นการวิเคราะห์ในระดับภูมิภาค และเป็นการการเชื่อมโยงภูมิภาคให้เข้าเป็นส่วนหนึ่งของโครงสร้างโลกาภิวัตน์ นักวิชาการที่ใช้ทฤษฎีดังกล่าวมีอยู่ 2 กลุ่ม กลุ่มหนึ่งได้แก่ แฮทช์ (Hatch) และยา-มามูระ (Yamamura) อีกกลุ่มหนึ่งได้แก่ งานของเขาเองกับราเวนฮิลล์ (Bernard & Ravenhill) ทฤษฎีนี้ให้ความสำคัญแก่การที่ญี่ปุ่นได้วางระบบการผลิตในแต่ละประเทศ แล้วสุดท้ายก็นำมารวมผลผลิตชั้นสุดท้ายเพื่อการส่งออกไปยังสหรัฐอเมริกาและตลาดโลก การวิเคราะห์ในลักษณะดังกล่าวก็มีข้อดีอยู่หลายประการ คือทำให้เห็นถึงสถาบันในภูมิภาคที่มีลักษณะสลับซับซ้อนที่เชื่อมบริเวณต่างๆ ในภูมิภาคเข้าด้วยกัน ทำให้เข้าใจบทบาทของภูมิภาคที่ในที่สุดก็ส่งผลต่อสิ่งที่เกิดขึ้นในระดับโลกด้วย และทำให้เรามองเห็นวิธีการที่แต่ละประเทศถูกเชื่อมเข้าไปในกระบวนการซึ่งทำงานในระดับภูมิภาค ซึ่งการศึกษานโยบายสาธารณะของแต่ละประเทศไม่สามารถทำให้เห็นความแตกต่างภายในแต่ละประเทศ แต่ข้อวิจารณ์ที่เกี่ยวกับการศึกษาในรูปแบบนี้ก็คือการไม่มีความเข้าใจกับเศรษฐกิจการเมืองในภูมิภาคอย่างแท้จริง ทฤษฎีนี้มองความสัมพันธ์ว่าเป็นเรื่องของรัฐกับนักธุรกิจเท่านั้น ดังนั้นแม้ว่าเบอร์นาร์ดจะชอบการอธิบายบางส่วนของทฤษฎีนี้แต่ก็ยังไม่ถูกใจนัก เพราะเขามองว่าการจะอธิบายความเป็นภูมิภาคนั้นจำเป็นจะต้องมีความเข้าใจเศรษฐศาสตร์การเมืองภูมิภาคในเชิงกาละและเทศะ (time and place)

เบอร์นาร์ดจึงเสนอว่าจำเป็นต้องดูโครงสร้างต่างๆ ที่ทำให้เกิดความเป็นภูมิภาคในยุคหลังสงครามโลกครั้งที่สอง ซึ่งได้แก่ หนึ่งโครงสร้างทางด้านความมั่นคงของสหรัฐฯ ซึ่งมีผลในการแบ่งแยกบริเวณต่างๆ ออกเป็นภูมิภาคที่ต่างกัน (คือเป็นคอมมิวนิสต์ และไม่เป็นคอมมิวนิสต์) สองการจัดรูปแบบการผลิตของญี่ปุ่น ซึ่งสร้างความเป็นภูมิภาคในฐานะที่เป็นส่วนหนึ่งในกระบวนการผลิตระดับข้ามชาติ และสามโครงสร้างทางชนชั้น และรูปแบบของความสัมพันธ์ระหว่างรัฐและสังคมที่เกิดขึ้นในประเทศต่างๆ ที่เพิ่งได้รับเอกราช (ยกเว้นประเทศไทย) ทำให้เกิดเครือข่ายการผลิตอุตสาหกรรมที่รวมเมืองของบริเวณต่างๆ ในภูมิภาคเข้าด้วยกัน แต่ในลักษณะที่ไม่เท่าเทียมกัน ดังนั้นจึงจำเป็นต้องมองข้ามกระบวนทัศน์ที่ให้ความสำคัญกับแต่ละประเทศที่มารวมกันเป็นภูมิภาค และสิ่งที่จะต้องให้ความสนใจคือลักษณะพิเศษของแต่ละส่วนที่เป็นส่วนล่าง (local) คือแต่ละประเทศ และลักษณะของโครงสร้างข้ามชาติ มิเช่นนั้นก็จะเข้าใจว่าความเป็นภูมิภาคนั้นเกิดจาการที่มีประเทศที่มีความคล้ายคลึงกัน และมีนโยบายทางด้านอุตสาหกรรมที่คล้ายคลึงกัน และสิ่งที่ควรให้ความสนใจคือการเข้าใจประวัติศาสตร์และลักษณะเฉพาะของภูมิภาคว่าเชื่อมโยงกับกระบวนการระดับโลกอย่างไร นอกจากนั้นจะต้องเข้าใจว่าการก่อตัวของสังคมในระดับท้องถิ่น (local) เป็นอย่างไร และเกี่ยวข้องกับกระบวนการในระดับโลกอย่างไร ดังนั้นเราจึงไม่อาจให้ความสำคัญแค่เพียงบทบาทของญี่ปุ่นหรือสหรัฐฯ ในการสร้างให้เกิดความเป็นภูมิภาค แต่จะต้องดูการตอบรับในระดับที่ต่ำกว่าภูมิภาค (local) ด้วย

ในทัศนะของเบอร์นาร์ด สิ่งที่เกิดขึ้นในกระบวนการโลกาภิวัตน์มิใช่การหมดบทบาทลงของรัฐ แต่สิ่งที่เกิดขึ้นคือบทบาทของตัวกลาง (agency) และพลังทางสังคมกลุ่มต่างๆ ภายในรัฐซึ่งเข้าไปมีบทบาทในกระบวนการทางเศรษฐกิจซึ่งแตกต่างไปจากสิ่งที่เรียกว่าพลังตลาด หรือวัฏจักรของการผลิตตามทฤษฎีที่กล่าวมาแล้วข้างต้น บทบาทของตัวกลางและพลังสังคมเป็นเรื่องของความสัมพันธ์เชิงอำนาจที่เป็นความสัมพันธ์ทางสังคมของการผลิต อาจจะทำงานภายในประเทศหรือระหว่างประเทศได้ ความเป็นภูมิภาคอยู่ที่ความสัมพันธ์เชิงอำนาจ ซึ่งหมายถึงการลดหลั่นระหว่างที่ตั้งของระบบการผลิตในที่ต่างๆ ทำให้เกิดพันธมิตรระหว่างพลังต่างๆ ในหลายประเทศ ตัวอย่างเช่น การตกลงกันระหว่างผู้นำทางการเมืองในระดับประเทศกับบริษัทก่อสร้าง บริษัทท่องเที่ยว และเครือข่ายโรงแรม ว่าจะใช้ประโยชน์ทางด้านนิเวศวิทยาของชุมชนใดบ้างในธุรกิจเป็นต้น นี่คือความสัมพันธ์เชิงอำนาจและมิใช่สิ่งที่เกิดขึ้นตามธรรมชาติ

ตัวอย่างที่เป็นรูปธรรมคือบทบาทไทยในการเป็นศูนย์กลางการผลิตรถยนต์ในเอเชีย โครงสร้างในระดับโลกในยุคสงครามเย็นทำให้เศรษฐกิจไทยเป็นเศรษฐกิจที่เปิดและมีตลาดขนาดใหญ่ การขยายตัวทางเศรษฐกิจหลังจากข้อตกลงที่โรงแรมพลาซ่าทำให้เกิดความต้องการรถยนต์เป็นจำนวนมาก ในขณะที่โรงงานในไทยได้ทำการผลิตเพื่อตลาดภายนอกอยู่แล้ว บริษัทรถยนต์ตะวันตกและญี่ปุ่นจึงเลือกไทยเป็นฐานการผลิตรถยนต์เพื่อการส่งออกไปสู่ตลาดโลกและตลาดในเอเชีย นโยบายนี้ได้รับการตอบสนองจากพลังสังคมภายในทั้งส่วนที่เป็นตัวกลางของรัฐและทุนท้องถิ่น ผลตามมาคือพื้นที่บางบริเวณในประเทศไทยถูกเชื่อมเข้ากับการผลิตชิ้นส่วนที่เกิดขึ้นในญี่ปุ่น ในเอเชียตะวันออก และในเอเชียตะวันออกเฉียงใต้ ในขณะเดียวกันแรงงานไทยซึ่งถูกดึงเข้าไปในโรงงานอุตสาหกรรมก็ถูกมาตรฐานการผลิตที่กำหนดมาจากบริษัทแม่ ในโครงสร้างการผลิตนี้ มีนัยยะของความสัมพันธ์เชิงอำนาจ ทุนญี่ปุ่นเป็นฝ่ายกำหนดว่าบริเวณในประเทศไทยจะได้มีโอกาสเป็นที่ตั้งโรงงาน ซึ่งเชื่อมกับที่ตั้งอื่นๆ ในภูมิภาคที่ต่างฝ่ายต่างผลิตชิ้นส่วน ซึ่งจะถูกนำมาประกอบในที่ตั้งแห่งใดแห่งหนึ่งซึ่งขึ้นอยู่กับการตัดสินใจของบริษัทแม่ ธุรกิจในประเทศไทยที่รับงานมาจากบริษัทแม่คือบริษัทที่มีธุรกิจเกี่ยวข้องกับประเทศญี่ปุ่นมาก่อน และต้องยอมรับเงื่อนไขที่จะต้องถูกหักค่าธรรมเนียมในอัตราสูง เนื่องจากมีคู่แข่งที่พร้อมจะเข้ามารับงานแทน[6]

ต้องเข้าใจว่าการที่ภูมิภาคจะมีลักษณะเป็นอย่างนั้นก็เป็นผลของตัวกลาง (agency) เและพลังสังคมต่างๆ ในรัฐ พลังสังคมบางพลังก็ทำงานในระดับโลกหรือระดับระหว่างภูมิภาค แต่พลังสังคมเหล่านี้เกิดขึ้นจากกระบวนการผลิตและการผลิตซ้ำของชีวิตทางสังคมที่อยู่ภายในการก่อตัวทางสังคมเฉพาะอันใดอันหนึ่ง ซึ่งไม่ได้มีความหมายแต่เฉพาะการผลิตในเชิงวัตถุเท่านั้น แต่ยังหมายถึงการผลิตทางความคิดอีกด้วย การศึกษาบทบาทของพลังเหล่านี้ ทำให้การวิเคราะห์มีความลุ่มลึก ซึ่งแตกต่างไปจากงานศึกษาที่ใช้กันในเรื่องของนโยบายสาธารณะและเรื่องการค้า และสิ่งที่ต้องเข้าใจก็คือว่าภูมิภาคถูกสร้างให้เกิดขึ้นภายใต้สิ่งแวดล้อมทางประวัติศาสตร์ที่เฉพาะตัวโดยพลังสังคมจำนวนหนึ่ง ภูมิภาคจะเป็นอย่างไรไม่ใช่สิ่งที่เป็นธรรมชาติหรือจะกำหนดกันล่วงหน้าได้ และก็ไม่ได้แปลว่าเมื่อเกิดภูมิภาคขึ้นมาแล้วมันจะคงอยู่ต่อไป ภูมิภาคเมื่อเกิดขึ้นแล้วก็จะมีความตึงเครียดและความขัดแย้งในตัวซึ่งจะทำให้เกิดการเปลี่ยนแปลงไปเรื่อยๆ

ไทย-สหรัฐฯ แบบทวนกระแส

ในช่วงหลังสงครามโลกครั้งที่สอง สหรัฐฯเป็นผู้สร้างสรรค์คำว่า “การพัฒนา” ซึ่งเป็นวาทกรรมที่ถูกใช้เพื่อทำให้ระบบเศรษฐกิจของประเทศด้อยพัฒนาสามารถเปิดรับการเข้ามาลงทุนของอุตสาหกรรมการผลิตระบบฟอร์ด (Fordist Industry) ในอีกด้านหนึ่ง สหรัฐฯได้เข้ามามีบทบาทสำคัญในด้านความมั่นคงในภูมิภาค โดยเริ่มต้นด้วยการให้ความช่วยเหลือทางทหารแก่ไทยเพื่อรับมือกับภัยคอมมิวนิสต์ และการใช้ประเทศไทยเป็นฐานปฏิบัติการในสงครามเวียดนาม ตลอดจนชักจูงให้ไทยส่งทหารเข้าร่วมรบในสงครามเวียดนาม

บทบาทของสหรัฐฯในสองประการดูเหมือนจะขัดแย้งกัน คือการใช้จ่ายทรัพยากรจำนวนมหาศาลในประเทศไทยและในสงครามเวียดนามไม่น่าจะเป็นผลดีต่อการทำงานของระบบทุนนิยม อย่างไรก็ตาม ข้าพเจ้าเห็นว่า ความเข้าใจต่อบทบาทของสหรัฐฯในประเทศไทยยังมีอยู่จำกัด หนังสือตำราความสัมพันธ์ระหว่างประเทศกระแสหลักอธิบายสภาวะหลังสงครามโลกครั้งที่สองว่าเป็นระบบโลกที่แบ่งออกเป็นสองค่าย คือค่ายเสรีประชาธิปไตยที่มีสหรัฐฯ เป็นผู้นำ และค่ายคอมมิวนิสต์ซึ่งนำโดยสหภาพโซเวียต และเมื่อจีนกลายเป็นคอมมิวนิสต์ พลังท้าทายจากโลกคอมมิวนิสต์จึงทวีความน่ากลัวขึ้น เรามักจะอธิบายว่าความขัดแย้งที่เกิดขึ้นนั้นมีสาเหตุมาจากความแตกต่างทางด้านอุดมการณ์ และสหรัฐฯ มองว่าลัทธิคอมมิวนิสต์เป็นภัยคุกคามต่อระบบเสรีนิยมประชาธิปไตย ซึ่งสหรัฐฯ มีหน้าที่ปกป้องและป้องกันส่วนอื่นๆ ของโลกให้พ้นจากภัยคุกคามของลัทธิคอมมิวนิสต์ ด้วยความต้องการที่จะเข้าใจบทบาทของสหรัฐฯ ว่าจะมีคำอธิบายที่แตกต่างไปได้หรือไม่ ข้าพเจ้าจึงได้เสนอโครงการวิจัยต่อคณะรัฐศาสตร์เพื่อสำรวจวรรณกรรมที่เกี่ยวข้องกับความสัมพันธ์ระหว่างไทยกับสหรัฐฯ โดยใช้ทฤษฎีทวนกระแส

ทฤษฎีทวนกระแส (revisionism) ซึ่งศึกษาโดยอาจารย์สรวิศ ชัยนามนี้[7] มองว่าหัวใจสำคัญของความขัดแย้งช่วงสงครามเย็นก็คือความปรารถนาของสหรัฐฯ ในการขยายทุนนิยมเข้าไปยังแดนส่วนต่างๆ ของโลก จะเห็นได้ว่าทฤษฎีนี้มีตัวตั้งทางความคิดที่สอดคล้องกับความเข้าใจที่เริ่มไว้ในงานวิจัยชิ้นแรก ดังนั้นข้าพเจ้าจึงจะนำทฤษฎีนี้มาใช้เพื่อศึกษาบทบาทของสหรัฐอเมริกาในภูมิภาคเอเชียตะวันออกเฉียงใต้และในประเทศไทย[8]

จากการใช้ทฤษฎีทวนกระแสวิเคราะห์บทบาทของสหรัฐฯ ภายหลังสงครามโลกครั้งที่สอง ข้าพเจ้าพบว่าสหรัฐฯ มีนโยบายต่างประเทศเพื่อขยายอำนาจออกไป หรืออีกนัยหนึ่ง เพื่อวางโครงสร้างระบบทุนนิยมโลกเสียใหม่ โดยได้เข้ามาทำการฟื้นฟูเศรษฐกิจของประเทศเยอรมันและญี่ปุ่น ทั้งนี้เพราะท่ามกลางภาวะที่แต่ละประเทศประสบกับการขาดดุลงบประมาณ สหรัฐฯ เป็นเพียงประเทศเดียวที่มีเงินดอลลาร์เกินดุล ซึ่งหมายความว่าประเทศอื่นๆไม่สามารถซื้อสินค้าของสหรัฐฯได้ จึงกลายเป็นหน้าที่ของสหรัฐฯ ที่จะเข้ามาแบกภาระให้ความช่วยเหลือแก่อดีตศัตรู ทำการฟื้นฟูประเทศเยอรมนีและญี่ปุ่น สหรัฐฯได้กำหนดให้ให้ญี่ปุ่นเป็น “ป้อมปราการของระบบทุนนิยม” (fortress of capitalism) ในแผนการดังกล่าวนี้ สหรัฐฯ ไม่เพียงต้องการให้ญี่ปุ่นฟื้นฟูเศรษฐกิจภายในประเทศตนเท่านั้น แต่ยังได้กำหนดบทบาทของประเทศในภูมิภาคเอเชียตะวันออกเฉียงใต้ในการรองรับการขยายตัวของทุนนิยมญี่ปุ่นในฐานะศูนย์กลางของภูมิภาคเอเชียแปซิฟิกด้วย

สหรัฐฯ ได้วางบทบาทให้ไทยเป็นแหล่งทรัพยากรและการส่งออกของญี่ปุ่นและเป็นฐานในการต่อต้านลัทธิคอมมิวนิสต์ที่สำคัญในภูมิภาค ผลก็คือประเทศไทยกลายเป็นประเทศที่ได้รับความช่วยเหลือทางการทหาร ทางเศรษฐกิจ และทางวิชาการ ซึ่งมีจุดประสงค์เพื่อเปลี่ยนแปลงประเทศไทยให้สอดรับกับผลประโยชน์ของญี่ปุ่น นอกจากนั้น ธนาคารโลกยังให้เงินกู้แก่ประเทศไทยในโครงการชลประธาน รถไฟ และท่าเรือ ซึ่งมีจุดมุ่งหมายที่จะทำให้ประเทศไทยสามารถผลิตสินค้าเกษตรและส่งออกไปยังประเทศญี่ปุ่นได้

ต่อมาเมื่อจีนปฏิวัติคอมมิวนิสต์ในปีค.ศ. 1949 สหรัฐฯ ได้กดดันให้ประเทศไทยมีจุดยืนที่ชัดเจนในการไม่รับรองรัฐบาลจีนคอมมิวนิสต์ รวมทั้งเสนอให้ไทยรับรองรัฐบาลเบ๋าได๋ของเวียดนาม ซึ่งในทางปฏิบัติแล้วเป็นหุ่นเชิดของฝรั่งเศส เพื่อแลกเปลี่ยนกับเงินช่วยเหลือจากสหรัฐฯ โดยไทยจะต้องร่วมมือในการจัดตั้งองค์กรความมั่นคงร่วมตามความต้องการสหรัฐฯ ในที่สุดรัฐบาลจอมพล ป. จึงได้ตัดสินใจดำเนินการตามความต้องการของสหรัฐฯ ในการประกาศรับรองรัฐบาลเบ๋าได๋ และเป็นพันธมิตรของสหรัฐฯ โดยการส่งข้าวและส่งทหารจำนวนหนึ่งเข้าร่วมรบในสงครามเกาหลี เพื่อแลกเปลี่ยนกับเงินช่วยเหลือทางการทหารจากสหรัฐฯ จำนวน 10 ล้านดอลลาร์ นอกจากนี้ไทยยังได้ร่วมลงนามสนธิสัญญาก่อตั้งองค์การสนธิสัญญาป้องกันร่วมกันแห่งเอเชียตะวันออก (SEATO) ได้สำเร็จ

งานที่ศึกษาบทบาทของจอมพล ป. พิบูลสงครามชี้ให้เห็นว่าแม้ว่านโยบายของรัฐบาลจอมพล ป. จะเอื้อประโยชน์ต่อสหรัฐฯ ในด้านการเมือง แต่ลัทธิเศรษฐกิจแบบชาตินิยมซึ่งอำนวยประโยชน์ต่อนักลงทุนภายในชาติเท่านั้นไม่ใช่รูปแบบเศรษฐกิจที่สหรัฐฯ ต้องการ สหรัฐฯ ในนามธนาคารโลก (World Bank) ได้เข้ามามีบทบาทกดดันรัฐบาลจอมพล ป. ให้เปิดรับการลงทุนจากชาวต่างชาติมากขึ้น จนในที่สุดรัฐบาลจึงได้ผ่านพระราชบัญญัติการส่งเสริมการลงทุน ซึ่งประกาศใช้วันที่ 12 ตุลาคม ค.ศ.1954 พระราชบัญญัตินี้ได้ลดบทบาทของภาครัฐ และสนับสนุนการลงทุนของภาคเอกชนจากในและนอกประเทศมากขึ้น

ทางด้านการเมืองภายในก็เกิดความขัดแย้งระหว่างกลุ่มการเมือง 3 กลุ่ม ระหว่างกลุ่มของจอมพล ป. พิบูลสงคราม กลุ่มของเผ่า ศรียานนท์ และกลุ่มของสฤษดิ์ ธนะรัชต์ ซึ่งสองกลุ่มหลังได้รับการสนับสนุนทางการเงินและอาวุธจากหน่วยสืบราชการลับของสหรัฐฯ หรือซีไอเอ การแข่งขันชิงอำนาจดำเนินไปอย่างยาวนาน ด้านกลุ่มจอมพล ป. พยายามจับมือกับฝ่ายซ้ายซึ่งไม่พอใจการดำเนินนโยบายตามสหรัฐฯ เพื่อสร้างอำนาจในการต่อรอง ส่วนกลุ่มของสฤษดิ์กลับมีแต้มต่อมากกว่านั้น เนื่องจากได้รับการสนับสนุนทั้งจากรอยัลลิสต์และสหรัฐฯ จนในที่สุดสฤษดิ์ก็ทำรัฐประหารสำเร็จและขึ้นดำรงตำแหน่งนายกรัฐมนตรีในวันที่ 17 กันยายน 1957

การรัฐประหารครั้งนี้ได้รับการอธิบายว่ามีสาเหตุสำคัญมาจากความขัดแย้งภายใน โดยไม่มีแรงผลักดันจากภายนอก การที่สฤษดิ์เข้ารับการรักษาที่โรงพยาบาลวอลเตอร์รีดในช่วงต้นปี 1958 ไม่ได้ถูกให้ความสำคัญว่าเป็นจุดเริ่มต้นของการเชื่อมรัฐไทยกับ Pax Americana

อย่างไรก็ตาม ในการวิเคราะห์ความสัมพันธ์ระหว่างไทยและสหรัฐฯในสงครามเวียดนาม ข้าพเจ้าได้พบว่าไม่มีการศึกษาโดยนักวิชาการแบบทวนกระแสแต่อย่างใด นักวิชาการที่ศึกษาสงครามเวียดนามแทบจะไม่ให้ความสำคัญแก่บทบาทของประเทศไทยในสงครามเวียดนาม มีงานที่สำคัญอยู่เพียง 2 ชิ้น[9] ซึ่งเป็นการให้ภาพความสัมพันธ์อย่างตรงไปตรงมา ในปัญหาความสัมพันธ์กับสหรัฐฯ ในกรณีลาว ได้มีการกล่าวถึงความขัดแย้งระหว่างกลุ่มต่างๆในลาวทำให้สฤษดิ์ต้องการความสนับสนุนจากซีโต้ ในขณะที่เคนเนดี้ตัดสินใจให้ความสนับสนุนแก่ฝ่ายที่เป็นกลาง ความไม่พอใจของสฤษดิ์ทำให้สหรัฐฯต้องทำข้อตกลง Thanat-Rusk ในปี ค.ศ. 1962 ซึ่งเป็นการลดความขัดแย้งลง ต่อมาเคนเนดี้ส่งกองกำลังจำนวน 5,000 เข้ามาในประเทศไทยซึ่งถูกมองว่าเป็นจุดเริ่มต้นของความร่วมมือที่จะเกิดขึ้นในอนาคต

ในความสัมพันธ์ที่แนบแน่นระหว่างสหรัฐฯและรัฐบาลถนอมนั้น งานทั้งสองชิ้นได้ชี้ให้เห็นว่าถนัด คอมันตร์และกระทรวงการต่างประเทศถูกลดความสำคัญลง แต่ได้กลับมามีบทบาทที่สำคัญในอาเซียนซึ่งถูกก่อตั้งขึ้นในปีค.ศ. 1967 การปฏิวัติตัวเองของรัฐบาลถนอมได้รับคำอธิบายว่าเกิดจากปัญหาการเมืองภายในเป็นสำคัญ ส่วนเหตุการณ์ 14 ตุลาฯ ก็ถูกมองว่าเกิดขึ้นเพราะบทบาทของนิสิตนักศึกษา

ตั้งแต่สฤษดิ์จนถึง 14 ตุลาฯ

ในที่สุด ข้าพเจ้าได้รับทุนวิจัยปรีดี พนมยงค์ จากมูลนิธิ 50 ปีของธนาคารแห่งประเทศไทย ซึ่งทำให้ข้าพเจ้าได้มีโอกาสไปศึกษาความสัมพันธ์ระหว่างไทย-สหรัฐฯ โดยการใช้เอกสารชั้นต้นที่สหรัฐอเมริกาและสหราชอาณาจักร ข้าพเจ้าเลือกที่จะศึกษาประวัติศาสตร์การเมืองในยุคสงครามเย็นภายใต้จอมพลสฤษดิ์ ธนะรัชต์มาจนถึงการเปลี่ยนแปลงในยุค 14 ตุลาฯ ในการศึกษานี้ ข้าพเจ้าได้พบว่าแกนกลางของความสัมพันธ์ไทย-สหรัฐฯ คือการให้การสนับสนุนแก่รัฐบาลที่มีเสถียรภาพและมีนโยบายที่เป็นมิตรกับสหรัฐฯ ซึ่งหมายถึงการตอบสนองต่อผลประโยชน์ของระบบทุนนิยมอเมริกันและการดำเนินนโยบายต่อต้านคอมมิวนิสต์ รัฐบาลจอมพล ป. พิบูลสงครามในช่วงแรกให้ความร่วมมืออย่างแข็งขันกับสหรัฐฯ ในด้านความมั่นคง แต่ปฏิเสธไม่ยอมรับโครงการการพัฒนา (Development Project) ที่รัฐบาลสหรัฐฯ พยายามยัดเยียดให้กับประเทศไทย การปฏิเสธไม่ยอมรับโครงการดังกล่าวเป็นเงื่อนไขสำคัญที่ทำให้สหรัฐฯ คิดหาทางเลือกใหม่ซึ่งก็คือจอมพลสฤษดิ์ ธนะรัชต์ ซึ่งตรงกับเงื่อนไขของสหรัฐฯที่ต้องการผูกมิตรกับรัฐบาลที่มีเสถียรภาพและมีนโยบายที่เป็นมิตรกับสหรัฐฯ[10]

ตัวตั้งของการเข้าใจความสัมพันธ์ระหว่างไทย-สหรัฐฯ ก็คือผลประโยชน์ของระบบทุนนิยมอเมริกัน ซึ่งสะท้อนออกมาในเรื่องโครงการการพัฒนาที่สหรัฐฯ พยายามยัดเยียดให้กับรัฐบาลไทย การปฏิเสธไม่ยอมรับโครงการดังกล่าว ทำให้รัฐบาลจอพล ป. พิบูลสงครามไม่เป็นที่ยอมรับของสหรัฐฯ

เงื่อนไขอีกประการหนึ่งที่สำคัญคือการดำเนินนโยบายต่างประเทศที่เป็นมิตรกับสหรัฐฯ ในช่วงปลายรัฐบาลจอมพล ป. ไทยได้เริ่มติดต่อเพื่อสร้างความสัมพันธ์กับจีนอย่างลับๆ ซึ่งสหรัฐฯ ไม่พอใจอย่างรุนแรง และก็หมายความว่ารัฐบาลจอมพล ป. ได้ทำลายพื้นฐานและเงื่อนไขของความสัมพันธ์ที่ดีระหว่างไทยและสหรัฐฯ ดังนั้นจึงได้มีการกำหนดนโยบายระดับสูงในกรุงวอชิงตันให้หาทางเลือกใหม่และทางเลือกนั้นก็คือจอมพลสฤษดิ์ ธนะรัชต์ และในขณะเดียวกันสฤษดิ์ก็ได้รับการสนับสนุนจากจัสแมคในประเทศไทย พลังทางสังคมอีกส่วนหนึ่งที่ให้การสนับสนุนสฤษดิ์คือกลุ่มรอยัลลิสต์และสถาบันกษัตริย์ ซึ่งมีบทบาทสำคัญในสงครามจิตวิทยาของสหรัฐฯ ในการต่อสู้กับลัทธิคอมมิวนิสต์[11] แสดงให้เห็นว่าสฤษดิ์หวังใช้ความช่วยเหลือทางเศรษฐกิจอย่างขนานใหญ่ที่สหรัฐฯ เสนอให้เป็นฐานทางการเมืองในประเทศไทย และได้แสดงท่าทีว่าจะสลัดพันธมิตรฝ่ายซ้ายซึ่งเขาได้สร้างไว้เพื่อเป็นฐานทางการเมือง และให้การยืนยันว่าจะจัดการกับหนังสือพิมพ์ฝ่ายซ้ายที่เป็นปรปักษ์กับสหรัฐฯ สหรัฐฯ ยืนยันว่าการลงทุนจากต่างประเทศคือเครื่องมือสำคัญในการช่วยเหลือประเทศต่างๆ ให้หลุดพ้นจากการคุกคามของฝ่ายคอมมิวนิสต์ ในขณะที่สฤษดิ์ชี้ชวนให้สหรัฐฯ เห็นว่าการแทรกซึมของคอมมิวนิสต์จากลาวในภาคอีสานคือเหตุผลสำคัญที่ไทยจำเป็นต้องขอความช่วยเหลือจากสหรัฐฯ การเข้าใจถึง “การพัฒนา” ที่แตกต่างกันคือที่มาของความขัดแย้งที่สำคัญระหว่างไทยและสหรัฐฯ ในยุคสฤษดิ์ ในขณะที่ความเห็นที่แตกต่างกันในการรับมือกับวิกฤติทางการเมืองในลาวคือที่มาของความขัดแย้งอีกประการหนึ่ง นอกจากนี้การที่สหรัฐฯ ได้ส่งกองกำลังเข้ามาในประเทศไทยโดยไม่ได้แจ้งต่อรัฐบาลไทยมาก่อนนั้น ทำให้สฤษดิ์ได้แสดงความคัดเคืองต่อการกระทำของสหรัฐฯ ในครั้งนี้เป็นอย่างมาก ถึงกับได้กล่าวกับทูตสหรัฐฯ ว่า “Well, here you are asking if we should formulate a joint agreement and make a joint announcement, but your troops are already on the way. What’s the meaning of this?”[12]

ดังนั้นภายใต้รัฐบาลสฤษดิ์ถึงแม้ไทยจะเข้าสู่ยุคของ Pax Americana ทั้งทางด้านเศรษฐกิจและความมั่นคง แต่การกำหนดเป้าหมายของผลประโยชน์ของฝ่ายไทยที่ชัดเจนทำให้ความสัมพันธ์กับสหรัฐฯในยุคนี้ไม่ราบรื่นนัก ภาพนี้จะเปลี่ยนแปลงไปอย่างสิ้นเชิงเมื่อผู้นำทหารชุดใหม่ภายใต้ถนอม-ประภาสขึ้นมามีอำนาจต่อจากสฤษดิ์ ซึ่งเป็นยุคของประธานาธิบดีจอห์นสัน การเข้าสู่สงครามเวียดนามของสหรัฐฯ ได้รับการตอบสนองเป็นอย่างดี จนกระทั่งสหรัฐฯ ออกปากว่าไม่มีประเทศใดอีกแล้วที่จะตอบสนองความต้องการของสหรัฐฯ ได้ถึงปานนั้น[13]

ในยุคของ Pax Americana สหรัฐฯ ได้ขยายกลไกของรัฐไทยให้ลงไปถึงระดับล่างของสังคม ซึ่งเป็นการต่อเนื่องจากการสร้างรัฐในยุคของพระบาทสมเด็จพระจุลจอมเกล้าเจ้าอยู่หัว การขยายตัวของการศึกษาทั้งในประเทศและต่างประเทศ เป็นการสร้างชนชั้นใหม่ทางสังคมอีกระลอก ซึ่งจะมาเป็นทั้งกลไกของรัฐ โดยเฉพาะการสร้างเทคโนแครตในระบบราชการ และพลังที่มาต่อต้านรัฐ ซึ่งเกิดขึ้นในหมู่ผู้ที่กำลังได้รับการศึกษาในยุคของการประกาศยุติสงครามเวียดนาม

ในระดับผู้นำ Pax Americana สร้างฐานเศรษฐกิจให้แก่ทั้งสถาบันกษัตริย์และผู้นำทหาร สำนักทรัพย์สินส่วนพระมหากษัตริย์เติบโตมาพร้อมกับโครงการพัฒนาของสหรัฐฯ และได้กลายเป็นกลุ่มธุรกิจที่ทรงพลังในสังคมไทย ผู้นำทหารต่างได้ประโยชน์เมื่อปฏิบัติการทางการทหารของสหรัฐฯ ขยายขอบเขตครอบคลุมทั้งภูมิภาคอินโดจีน และในฐานะที่กุมอำนาจทางการเมือง พวกเขาก็อยู่ในฐานะที่จะตักตวงโอกาสจากการขยายตัวทางเศรษฐกิจอันน่าตื่นตาตื่นใจ ฐานะทางเศรษฐกิจของผู้นำ เช่นประภาส สะท้อนปัญหาที่สถาบันกษัตริย์ต้องเผชิญกับขุนนางในยุคของ Pax Britannica และกระแสประชาธิปไตยที่เกิดขึ้นในยุคการถอนตัวออกจากเวียดนามของประธานาธิบดีนิกสันส่วนหนึ่งก็สะท้อนความขัดแย้งของพลังสังคมสองพลังที่สำคัญยิ่งนี้[14]

Pax Americana ยังมีบทบาทสำคัญในการปลุกกระแสประชาธิปไตยในสังคมไทย มีการตัดสินใจในกรุงวอชิงตันว่าบทบาทของรัฐบาลไทยในการเป็นพันธมิตรทางทหารของสหรัฐฯ จะดูดีขึ้นถ้าหากไทยจะเปลี่ยนจากระบบเผด็จการทหารมาเป็นระบบประชาธิปไตย สหรัฐฯ จึงเข้ามาจัดการการเลือกตั้งเพื่อให้ผู้นำทหารได้รับการแต่งตั้งใหม่กลายเป็นผู้นำในระบบประชาธิปไตย ทว่าเมื่อระบบประชาธิปไตยกลายเป็นเครื่องกีดขวางปฏิบัติการทางทหารของสหรัฐฯ จึงเพิ่มความเข้มข้นขึ้น สหรัฐฯ ก็เข้ามาช่วยให้คำแนะนำในการที่รัฐบาลปฏิวัติจะนำเสนอตัวเองต่อประชาคมโลก[15]

แต่การรัฐประหารตัวเองของรัฐบาลจอมพลถนอมได้สร้างกระแสความไม่พอใจในหมู่ชนชั้นกลางในเมือง ซึ่งมีนักศึกษาปัญญาชนเป็นหัวหอกที่ยากจะเยียวยาได้ เมื่อกระแสประชาธิปไตยได้มาผนวกกับความขัดแย้งในหมู่ผู้นำระดับสูง ก็หมายความว่าสัญญาณของการล่มสลายของระบบถนอม-ประภาสได้ก่อตัวขึ้น และได้ทำให้รัฐบาลสูญเสียเงื่อนไขสำคัญของการสนับสนุนของสหรัฐฯ นั่นคือการปราศจากเสถียรภาพทางการเมือง การดำเนินนโยบายที่ไม่เป็นมิตรของรัฐบาลทหารในยุคหลังสงครามเวียดนามทำให้รัฐบาลไทยสูญเสียเงื่อนไขที่สองคือการมีนโยบายที่เป็นมิตรกับสหรัฐฯ[16] และนี่คือปัญหาทางโครงสร้างที่นำมาสู่การล่มของระบบถนอม-ประภาสในเหตุการณ์ 14 ตุลาฯ

ในการวิเคราะห์การเมืองไทยในยุคสฤษดิ์-ถนอม ภายใต้โครงสร้างอำนาจโลกในช่วงแรกนั้น ข้าพเจ้ามีแนวโน้มที่จะมองเป้าหมายของการดำเนินนโยบายว่าแบ่งออกเป็นสองประเด็นที่แยกออกจากกัน คือเป้าหมายทางเศรษฐกิจที่นำมาสู่โครงการพัฒนาในช่วงต้นทศวรรษที่ 1960 ในช่วงนี้ดูเหมือนว่าสหรัฐฯ จะไม่ได้ประโยชน์จากโครงการอันใหญ่โต ซึ่งใช้พลังมหาศาลในการผลักดันนัก ในช่วงปลายทศวรรษที่ 1960 การลงทุนจากญี่ปุ่นแซงหน้าการลงทุนจากสหรัฐฯ

ในทางตรงกันข้าม ความสัมพันธ์ไทยสหรัฐฯ ในยุคสฤษดิ์-ถนอมดูจะถูกครอบงำไปด้วยปัญหาความมั่นคง เช่น การเพิ่มความช่วยเหลือทางการทหาร การขยายฐานทัพอากาศ การปฏิบัติการในเวียดนามซึ่งขยายออกไปในอินโดจีน และการรับมือกับพรรคคอมมิวนิสต์ในประเทศไทย ภาพเหล่านี้ดูเหมือนจะยืนยันว่าการรับมือกับคอมมิวนิสต์ของสหรัฐฯ เป็นภาระที่ยิ่งใหญ่ และสำคัญกว่าการขยายผลประโยชน์ของระบบทุนนิยม เมื่อหันไปดูงานศึกษาของสำนักทวนกระแส (revisionist) ดูเหมือนจะไม่มีคำตอบที่เฉพาเจาะจงว่าเหตุใดภารกิจทางทหารในยุคสงครามเย็นจึงมีความสำคัญเช่นนี้

แต่ในที่สุดข้าพเจ้าก็คิดว่าสามารถจัดการกับปัญหานี้ได้ในเชิงตรรกะ นั่นคือคำตอบว่าเหตุใดสหรัฐฯ จึงดำเนินนโยบายทางทหารในเวียดนามนั้นก็คือการจัดการกับพื้นที่ที่มีศักยภาพที่จะตกอยู่ในการควบคุมของฝ่ายคอมมิวนิสต์ คำอธิบายนี้เกิดขึ้นเมื่อข้าพเจ้าพบว่าสหรัฐฯ มีโครงการความช่วยเหลือทางเศรษฐกิจขนาดใหญ่แก่เวียดนามหลังยุคสงครามเวียดนาม นอกจากนั้นในช่วงเวลาเดียวกันยังได้มีการศึกษาถึงบทบาททางเศรษฐกิจของสหรัฐฯ ในประเทศไทยในยุคเดียวกันด้วย ดังนั้นผลประโยชน์ทางเศรษฐกิจของสหรัฐฯ ต่อบริเวณชายขอบ เช่น เอเชียตะวันออกเฉียงใต้จึงมีอยู่ตลอดเวลา หากมองกลับไปในยุคของจอห์นสัน สหรัฐฯ ได้อยู่เบื้องหลังในการก่อตั้งอาเซียน เพื่อให้เกิด “ความร่วมมือทางเศรษฐกิจ” โดยมีธนาคารเพื่อการพัฒนาเอเชียเป็นกลไกสำคัญ เราจะสามารถเห็นความต่อเนื่องของผลประโยชน์ทางเศรษฐกิจ หรืออีกนัยหนึ่งก็คือความพยายามที่จะเสริมสร้างผลประโยชน์ของระบบทุนนิยมต่อไปนั่นเอง เมื่อข้าพเจ้ากลับไปอ่านงานของอาจารย์สรวิศอีกครั้งหนึ่ง จึงได้พบว่ามีคำอธิบายในลักษณะเดียวกันจากงานของลาเฟเบอร์ว่าสงครามเย็นที่เกิดขึ้นในอินโดจีนก็คือการต่อสู้ดิ้นรนของสหรัฐฯ ในประเทศที่ห่างไกล ซึ่งเป็นตลาดและแหล่งวัตถุดิบ[17] เมื่อตระหนักในความสำคัญของเอเชียตะวันออกเฉียงใต้ในฐานะที่เป็นบริเวณ “ชายขอบ” ก็ทำให้ประจักษ์ถึงข้อเสนอของวิลเลียมส์ แอพเฟิลแมน วิลเลียมส์ว่า “การสืบแสวงหาตลาดต่างประเทศของอเมริกาและนโยบายเปิดเสรีทางการค้า (Open Door Policy) ในช่วงสิ้นสุดสงครามโลกครั้งที่ 2 นั้นได้ “ผูกพัน” (อเมริกา) เข้ากับนโยบายอันส่งผลให้ความตึงเครียดและความโน้มเอียงต่างๆ ที่มีอยู่แต่เดิมตามธรรมชาตินั้นขมวดเข้าหากันจนนำไปสู่ภาวะของความเป็นปฏิปักษ์ที่สาหัส และสภาพที่ไม่สามารถยืดหยุ่นได้”[18]

หากพิจารณาในแง่นี้ซึ่งมีคำถามที่ท้าทายสำหรับอนาคตว่าการที่สหรัฐฯ กลับมาให้ความสำคัญแก่อาเซียนและประเทศไทยอีกครั้งหนึ่งและการก่อตั้งความร่วมมืออนุภูมิภาคลุ่มแม่น้ำโขงจะมีนัยยะต่อสหรัฐฯ ๆในยุคที่กำลังดิ้นรนเพื่อรักษาสถานะของความเป็นศูนย์กลางของระบบทุนนิยมโลกอย่างไร

จากการทำงานวิชาการมาถึง ณ จุดนี้ ข้าพเจ้าได้ยืนหยัดในการแสดงให้เห็นว่าการมองทุนนิยมโลกในฐานะที่เป็นพลังขับเคลื่อนความเป็นไปของโลกและการมีพื้นที่ในวิชาความสัมพันธ์ระหว่างประเทศ งานชิ้นสุดท้ายที่จะกล่าวถึงนี้เป็นการยืนยันถึงความสำคัญของระบบทุนนิยม นั่นคืองานวิจัยที่เริ่มต้นในฐานะที่เป็นโครงการหนึ่งในชุดโลกาภิวัตน์ คืองานที่เดิมมีชื่อว่า “รัฐไทยในโลกาภิวัตน์” และกำลังจะได้รับการจัดพิมพ์ในชื่อใหม่ว่า “รัฐไทยในระบบเสรีนิยมใหม่”

[1] Anthony Giddens, The Third Way: The Renewal of Social Democracy (Cambridge: Polity, 1998) และนักวิชาการไทยที่นำแนวคิดของ Giddens มาใช้ได้แก่ เอก ตั้งทรัพย์วัฒนา. โลกาภิวัตน์: บรรษัทข้ามชาติ บรรษัทภิบาล และความรับผิดชอบต่อสังคมของบรรษัท (กรุงเทพฯ: จุฬาลงกรณ์มหาวิทยาลัย ,2548)

[2] Kullada Kesboonchoo-Mead, “Globalization and ASEAN Regionalism”, Asia-Europe Studies Series, 4 (1999): 205-217.

[3] สำหรับงานวิจัยที่ปฏิเสธว่าความร่วมมือทางเศรษฐกิจในภูมิภาค มิได้เกิดจากการริเริ่มโดยประเทศในภูมิภาค แต่เกิดจากการผลักดันของประเทศทุนนิยม ศูนย์กลางในภูมิภาคคือญี่ปุ่นและองค์กรระหว่างประเทศอันได้แก่ธนาคารเพื่อการพัฒนาแห่งเอเชียซึ่งญี่ปุ่นมีบทบาทอยู่เบื้องหลัง ดูการศึกษาในกรณีความร่วมมือทางเศรษฐกิจในอนุภูมิภาคลุ่มน้ำโขง ของ นรุตม์ เจริญศรี, บทบาทของธนาคารเพื่อการพัฒนาแห่งเอเชียในโครงการพัฒนาความร่วมมือทางเศรษฐกิจในอนุภูมิภาคลุ่มแม่น้ำโขง. (วิทยานิพนธ์รัฐศาสตร์มหาบัณฑิต. จุฬาลงกรณ์มหาวิทยาลัย, 2553). (กำลังอยู่ในระหว่างนำเสนอ)

[4] Mitchell Bernard, “States, social forces, and regions in historical time: toward a critical political economy of Eastern Asia”. Third Word Quarterly, 17(4). (1996): 659-665.

[5] นักวิชาการที่ใช้ทฤษฎีรัฐนำการพัฒนามาอธิบายการเจริญเติบโตทางเศรษฐกิจของไทย ดู Pasuk Phongpaichit and Chris Baker, “The Political Economy of the Thai Crisis”, Journal of the Asia Pacific Economy, 4(1). (February 1999): 193-208.

[6] นิติทัศน์ เหล่าบวรเศรษฐี, สัมภาษณ์, 9 กันยายน 2553, ณ คณะรัฐศาสตร์ จุฬาลงกรณ์มหาวิทยาลัย.

[7] สรวิศ ชัยนาม, จักรวรรดิอเมริกา: ประวัติศาสตร์แบบทวนกระแส อัตลักษณ์ ชีวอำนาจ. (กรุงเทพฯ: ภาควิชาความสัมพันธ์ระหว่างประเทศ คณะรัฐศาสตร์ จุฬาลงกรณ์มหาวิทยาลัย, 2552.

[8] ผลของงานวิจัยได้มีการตีพิมพ์คือ Kullada Kesboonchoo-Mead, “A revisionist history of Thai-US relations”, Asian Review, 16 (2003): 45-67.

[9] Surachart Bamrungsuk, United States Foreign Policy and Thai Military Rule 1947-1977 (Bangkok: Duankamol, 1988); Sean R Randolph, The United States and Thailand: Alliance Dynamics 1950-1985 (Berkley: Institute of East Asian Studies, University of California, 1986) และหนังสืออีกเล่มหนึ่งที่กล่าวถึงบทบาทของประเทศไทยในสงครามเวียดนามก็คือ Larry Berman. No Peace No Honor: Nixon, Kissinger, and Betrayal in Vietnam (New York: Free Press, 2001)

[10] การที่จอมพล ป. ทำให้มีการเลือกตั้ง ทำให้เป็นที่ไม่พอใจ แผนการของจอมพล ป. และเผ่าที่จะนำปรีดีกลับมาเพื่อรื้อฟื้นคดีสวรรคต โปรดดู ณัฐพล ใจจริง. การเมืองไทยสมัยรัฐบาลจอมพล ป. พิบูลสงคราม ภายใต้ระเบียบโลกของสหรัฐอเมริกา (พ.ศ.2491-2500). (วิทยานิพนธ์รัฐศาสตรดุษฎีบัณฑิต จุฬาลงกรณ์มหาวิทยาลัย, 2552)

[11] ณัฐพล ใจจริง. การเมืองไทยสมัยรัฐบาลจอมพล ป. พิบูลสงคราม ภายใต้ระเบียบโลกของสหรัฐอเมริกา (พ.ศ.2491-2500). (วิทยานิพนธ์รัฐศาสตรดุษฎีบัณฑิต จุฬาลงกรณ์มหาวิทยาลัย, 2552) 143-160.

[12] กุลลดา เกษบูญชู มี้ด. การเมืองไทยในยุคสฤษดิ์ – ถนอม ภายใต้โครงสร้างอำนาจโลก. งานวิจัยทุนปรีดี พนมยงค์ มูลนิธิ 50 ปี ธนาคารแห่งประเทศไทย 2550. (เอกสารที่ยังไม่ได้ตีพิมพ์)

[13] Telegram from the Embassy of Thailand to the Department of State, Graham Martin, March 23, 1965, in Foreign Relations of the State, 1964-68, vol. 27, Southeast Asia, Thailand, (Washington Government Printing Office, 2000) 615-618.

[14] กุลลดา เกษบุญชู มี้ด, ความขัดแย้งทางการเมืองของไทย: ข้ามไปให้พ้นพลวัติภายใน. (กรุงเทพฯ: มูลนิธิ 14 ตุลา, 2552)

[15] กุลลดา เกษบุญชู มี้ด. A Brief Period of Thai Democracy in the Cold War (1969-1971). บทความนำเสนอในการประชุมวิชาการ Cold War in Thailand. กรุงเทพฯ, 8 กุมภาพันธ์ 2553.

[16] Kullada Kesboonchoo-Mead, “1973: The ‘Annus Horibilis’ in Thai-US Relations” paper presented at the 5^th EUROSEAS Conference, University of Naples, Italy, 12-15 September 2007.

[17] สรวิศ ชัยนาม, จักรวรรดิอเมริกา: ประวัติศาสตร์แบบทวนกระแส อัตลักษณ์ ชีวอำนาจ, (กรุงเทพฯ: ภาควิชาความสัมพันธ์ระหว่างประเทศ คณะรัฐศาสตร์ จุฬาลงกรณ์มหาวิทยาลัย, 2552) 60.

[18] เล่มเดียวกัน, 5.

โปรดพิจารณารายละเอียดดังตารางต่อไปนี้

ปีนี้เป็นอีกปีหนึ่งที่ปัญหาอุทกภัยหรือน้ำท่วมรุนแรงเป็นอย่างมาก ทั้งที่เมื่อต้นปีนี้เองยังประสบปัญหาภัยแล้งอย่างรุนแรงที่ทำให้หลายๆเขื่อนต้องหยุดจ่ายน้ำแม้แต่แหล่งน้ำหลายแห่งแห้งคอดเนื่องจากปรากฎการณ์เอลนิโญ (El Nino)ที่มาอย่างรุนแรง แต่เมื่อเข้าหน้าฝนซึ่งปีนี้ก็ถือว่าเป็นปีที่มีปริมาณน้ำฝนมากกว่าปกติในหลายพื้นที่สาเหตุจากปรากฏการณ์ลานิญา (La Nina) ที่มาเร็วกว่าปกติเช่นเดียวกัน ทำให้ปีนี้เป็นปีแห่งความทรงจำของผู้ประสบภัยน้ำท่วมในหลายๆพื้นที่ของประเทศ

พื้นที่น้ำท่วมในเวลานี้ทางกระทรวงมหาดไทยได้ออกรายงานสถานการณ์ว่ามีพื้นที่ประสบภัยอุทกภัยและต้องได้รับความช่วยเหลือ 38 จังหวัด  161 อำเภอ  772 ตำบล โดยประชาชนได้รับความเสียหายถึงเมื่อวันที่ 18 ต.ต.  จำนวน 208,446 ครัวเรือน

แผนที่แสดงพื้นที่น้ำท่วม จาก Google Maps

ต้องยอมรับว่าปีนี้ฝนที่ตกลงมาปีนี้สูงกว่าค่าปกติโดยเฉพาะในเดือนตุลาคมนี้ ซึ่งทางดร.รอยล จิตดอน ผู้อำนวยการสถาบันสารสนเทศทรัพยากรน้ำและการเกษตร ได้ชี้ว่าสาเหตุที่ในตกหนักขนาดนี้มาจาก ฝนที่ตกลงมาในปีนี้เป็นการตกในพื้นที่หลังเขาและตกสะสมนานหลายวันเฉลี่ยในหนึ่งวันมากกว่า 100 มิลลิเมตร ความแปรปรวนของร่องฝน ที่ปกติเวลานี้ร่องฝนต้องเคลื่อนลงไปแถวจังหวัดเพชรบุรีและประจวบคีรีขันธ์ และคาดว่าหน้าฝนปีนี้จะลากยาวไปถึงเดือนพ.ย.และซ้ำไปกว่านั้นอาจมีพายุที่เข้าประเทศไทยได้โดยตรง ซึ่งแน่นอนว่าที่ลุ่มภาคกลางตอนล่างตั้งแต่พระนครศรีอยุธยาลงมา โดยเฉพาะกรุงเทพมหานครที่อาจถูกกระหน่ำด้วยน้ำทะเลหนุนสูง

โดยพื้นที่ที่เวลานี้กำลังประสบอุทุกภัยอย่างหนักจนถึงขั้นวิกฤติในเวลานี้ได้แก่พื้นที่

ภาพน้ำท่วมที่โคราช

นครราชสีมา ที่เวลานี้ถือว่าเป็นน้ำท่วมที่หนักที่สุดในรอบ 50 ปี ขณะที่ถ.หลายสายถูกตัดขาดรวมทั้งถ.มิตรภาพถูกตัดขาดหลายๆพื้นที่ยังมีน้ำท่วมสูงถึง 2 เมตร โดยน้ำที่ท่วมมาจากเขื่อนลำพระเพลิงที่ปริมาณน้ำล้นเกินที่เขื่อนจะไว้ได้สูงถึง 147%ของปริมาตรความจุของเขื่อน ประกอบกับน้ำจากเขาใหญ่ที่ไหลบ่าเข้าท่วมตั้งแต่ อ.ปักธงชัย อ.วังน้ำเขียว อ.ปากช่อง อ.สูงเนิน อ.ขามทะเลสอ อ.เมือง โดยอำเภอที่ยังวิกฤตอยู่คือ อ.โนนสูง อ.โนนไทย อ.เฉลิมพระเกียรติ อ.จักราช อ.พิมาย และได้ประกาศเขตภัยพิบัติไปแล้ว 10 อำเภอ

ชัยภูมิ เวลานี้น้ำท่วมเข้าขั้นวิกฤตเนื่องจากเขื่อนจุฬาภรณ์รับน้ำไม่ไหวพร้อมกับเขื่อนลำปะทาวที่รับน้ำฝนที่ตกมาหนักมาหลายวัน ซึ่งล้นเกินจากสันเขื่อนสูงถึง1.5 เมตรแล้ว โดยน้ำเข้าท่วมเข้าสู่ตัวเมืองอย่างรวดเร็ว และได้ประกาศเขตภัยพิบัติไปแล้ว 4 อำเภอ

ลพบุรี ได้ประกาศเขตภัยพิบัติทั้ง 11 อำเภอหรือทั้งจังหวัดเลยทีเดียว โดยบริเวณที่น้ำทุ่มถ้าเป็นที่นาหรือที่ราบลุ่มน้ำท่วมสูงถึง 4-5 เมตร  ขณะที่น้ำท่วมในหมู่บ้านสูงถึง 2-3เมตรเลยทีเดียว เนื่องจากเป็นพื้นที่รับน้ำแรกของเขื่อนป่าสักชลสิทธิ์ซึ่งเวลานี้น้ำในเขื่อนมีปริมาณมากที่สุดตั้งแต่สร้างเขื่อนมา

นครสวรรค์ มีพื้นที่น้ำท่วมทั้ง 15 อำเภอและได้ประกาศเป็นเขตภัยพิบัติทั้ง 15 อำเภอโดยเฉพาะ อ.ท่าตะโกที่เป็นพื้นที่รับน้ำจากทั้งลพบุรีและเพชรบูรณ์เพื่อไหลไปยังบึงบอระเพ็ด โดยน้ำไหลเข้ามาในเวลากลางคืนทำให้ประชาชนไม่ได้เตรียมการรับมือแต่อย่างใด

น้ำท่วมในพื้นที่โคราช

ขณะที่พื้นที่ลุ่มน้ำภาคกลางที่เวลานี้ต้องเตรียมรับน้ำที่กำลังไหลบ่ามาจากการปล่อยน้ำในหลายๆเขื่อนทั้งเขื่อนป่าสักชลสิทธิ์ ที่ปล่อยน้ำออกมา 1,022 ลบ.ม./วินาที รวมกับเขื่อนเจ้าพระยา ที่ปล่อยน้ำออกมา 2371 ลบ.ม./วินาที ทำให้พื้นที่ในหลายๆจังหวัดในภาคกลางเช่น สุพรรณบุรี พระนครศรีอยุธยา อ่างทอง เริ่มน้ำท่วมกันแล้วทั้งในนอกเมืองและในเขตเทศบาล

แต่ที่ทุกฝ่ายจับตามองอย่างใกล้ชิดว่าปีนี้กรุงเทพจะประสบภัยน้ำท่วมหนักอย่างเช่นในปี 2538 หรือไม่ที่น้ำท่วมถึงกรุงเทพชั้นใน หรือว่าจะประสบอย่างกรณีน้ำท่วมในปี 2549 ที่น้ำท่วมบริเวณพื้นที่ที่ติดกับแม่น้ำเจ้าพระยา โดยกรุงเทพเวลานี้มีแนวป้องกันน้ำท่วมริมแม่น้ำเจ้าพระยายาว 75 กม. รับน้ำได้ที่ความสูง 2.5 เมตร หรือปริมาณน้ำที่ไหลผ่าน 3500 ลบ.ม./วินาที โดยคาดว่าปริมาณน้ำปีนี้อาจสูงถึง 3,655 ลบ.ม./วินาที

จากการที่เขื่อนที่กักเก็บน้ำในที่ราบลุ่มเจ้าพระยาเวลานี้เร่งระบายน้ำอย่างหนักทั้งเขื่อนป่าสักฯ เขื่อนพระรามหก เขื่อนเจ้าพระยา ทำให้น้ำที่ไหลมาในแม่น้ำเจ้าพระยาเวลานี้ถ้าใครสังเกตจะพบว่าไหลเร็วและแรง มีสีน้ำตาลขุ่น ประกอบกับด้วยฝนที่ตกอย่างหนักบริเวณภาคเหนือตอนล่างบริเวณจังหวัดสุโขทัย ตาก กำแพงเพชร ซึ่งจะทำให้น้ำทั้งก้อนจากเหนือเขื่อนเหล่านี้รวมกับน้ำที่กำลังเร่งปล่อยลงมาเป็นน้ำปริมาณมหาศาลที่ไหลบ่าลงมายังกรุงเทพมหานคร รวมถึงน้ำทะเลที่จะหนุนเข้ามาสูงในช่วงวันที่ 24-27 ต.ค. นี้

ล่าสุดกรุงเทพมหานครได้เตรียมกระสอบทรายไว้ถึง 4 ล้านใบเพื่อทำทำนบกั้นน้ำตลอดริมฝั่งแม่น้ำเจ้าพระยาและเร่งสูบน้ำออกเพื่อระบายลงสู่ทะเลให้มากที่สุดเพื่อรองรับน้ำที่กำลังไหลลงมา และถ้ายังไม่อยู่อาจต้องใช้วิธีการระบายน้ำลงทุ่งนาชาวบ้านอย่างเช่น จ.อยุธยา ปทุมธานี สุพรรณบุรี ทำให้ชาวนาเดือดร้อนเป็นอย่างมากเพื่อลดจำนวนน้ำเข้าสู่กรุงเทพที่เป็นศูนย์กลางของทุกสิ่ง ทำให้ชาวบ้านจำนวนมากไม่พอใจในเวลานั้นเป็นอย่างมากเหมือนกับให้เขาเดือดร้อนแทนคนกรุงเทพนานหลายเดือนเพราะปี 2549 ถ้าไม่ได้ระบายน้ำเข้าสู่พื้นที่ชาวนาคนกรุงเทพปีนั้นต้องเจอน้ำท่วมหนักอย่างแน่นอน

ขณะที่ความช่วยเหลือประชาชนที่ประสบภัยน้ำท่วมเวลานี้หลั่งไหลเป็นอย่างมากจากทุกช่องทางที่รัฐบาลที่เปิดขึ้นมา ขณะเดียวกันทางรัฐบาลได้กันงบประมาณของจังหวัดที่ประสบภัยน้ำท่วมไว้จังหวัดละ 100 ล้านบาท ในส่วนของประกันสังคมได้เตรียมเงินไว้กว่า 10,000 ล้านบาทเพื่อให้ผู้ประกันตนได้กู้เงินไปซ่อมแซมบ้านเรือนที่เสียหาย โดยกู้ได้ไม่เกินรายละ 50,000 บาท ดอกเบี้ยคงที่ร้อยละ 2.5 ต่อปีเป็นเวลา 2 ปี

รวมถึงการเปิดสายด่วนเพื่อสอบถามน้ำท่วมได้แก่

กรมทางหลวงมีสายด่วน 1586 เพื่อเช็คข้อมูลเส้นทางที่ถูกน้ำท่วม

สำนักงานตำรวจแห่งชาติเปิดศูนย์ช่วยเหลือผู้ประสบภัยน้ำท่วมขึ้นที่อาคาร ตร.1 ถนนพระราม1 พร้อมกับเปิด สายด่วน 1599

สำนักงานคณะกรรมการกำกับและส่งเสริมการประกอบธุรกิจประกันภัย(คปภ.) ได้ตั้งสายด่วน1186 ในเรื่องเกี่ยวกับประกันภัยของผู้ได้รับความเสียหายจากน้ำท่วม

ในส่วนของ SMSพิมพ์ ข้อความ “น้ำใจไทย” หรือ “namjaithai” ร่วมกับมือถือ 3 ค่าย Dtac AIS  Truemove    ส่งไปที่หมายเลข 4567899 ค่าบริการครั้งละ 10 บาท รายได้ทั้งหมดช่วยเหลือผู้ประสบภัยน้ำท่วม

นอกจากนี้ได้มีช่องทางการบริจาคเงินช่วยเหลือผู้ประสบภัยผ่านบัญชีธนาคารและสิ่งของได้ที่

1. โรงพยาบาลมหาราชนครราชสีมา แจ้งบริจาคได้ที่ 086 2512188 ตลอด 24 ชั่วโมง และสามารถโอนเงินบริจาคเข้าธนาคารกรุงไทย สาขานครราชสีมา เลขบัญชี 3013165804 และธนาคารไทยพาณิชย์ สาขาหัวทะเล นครราชสีมา เลขบัญชี 7902605487

2. ร่วมช่วยเหลือผู้ประสบอุทกภัยกับครอบครัวข่าว 3 ชื่อบัญชี “ครอบครัวข่าวช่วยเหลือผู้ประสบอุทุกภัย 53″  ธ.กรุงเทพฯ บัญชีกระแสรายวัน เลขที่ 014-3-003-689   หรือ นำสิ่งของมาบริจาคได้ที่อาคารมาลีนนท์ พระราม 4

3. อสมท เปิดบัญชี ธ.กรุงไทย อโศก “อสมท ร่วมใจช่วยภัยน้ำท่วม” หมายเลข 015-0-12345-0 หรือ โทร 02-2450700-4 และเชิญร่วมบริจาคสิ่งของนำไปช่วยเหลือผู้เดือดร้อนน้ำท่วม อาคารปฏิบัติการ ชั้น 1 ถ.พระราม9

4. บัญชี บมจ.เนชั่นมัลติมีเดีย กรุ๊ป เพื่อโครงการช่วยฟื้นฟูผู้ประสบภัยหลังน้ำท่วม” เลขที่ 095-2-71929-7 ออมทรัพย์ กสิกรไทย สาขาซีคอนสแควร์

5. ททบ.5 บัญชีบริจาค “ช่วยภัยน้ำท่วม” ธ.ทหารไทย สาขาสนามเป้า บัญชีออมทรัพย์ 021-2-69426-9

6. ธนาคารออมสิน ร่วมแบ่งปันน้ำใจให้ผู้ประสบอุทกภัยที่ได้รับความเดือดร้อน บริจาคเงินเข้าบัญชีได้ที่ ธนาคารออมสินสาขาสำนักพหลโยธิน บัญชีประเภทเผื่อเรียก ชื่อบัญชี “ออมสินรวมใจช่วยภัยน้ำท่วม” บัญชีเลขที่ 028888888881 ทั้งนี้ ธนาคารได้ยกเว้นค่าธรรมเนียมการโอนเงินเป็นกรณีพิเศษไว้แล้ว ตั้งแต่บัดนี้ ถึงวันที่ 15 พฤศจิกายน 2553

7. สำนักงานบรรเทาทุกข์และประชานามัยพิทักษ์ สภากาชาดไทย รับริจาคเงิน สามารถบริจาคเงินได้ที่หมายเลขบัญชี สภากาชาดไทย ชื่อบัญชี “สภากาชาดไทย เพื่อการรับบริจาคเงินต่าง ๆ” เลขที่ 045-2-88000-6 ประเภทออมทรัพย์ ธนาคารไทยพาณิชย์ สาขาสภากาชาดไทย จากนั้นแฟ็กซ์ใบนำฝากพร้อมเขียนชื่อและที่อยู่มา หมายเลข 0-2252-7795 สอบถามโทร. 02-256-4047เพื่อออกใบเสร็จ

8. มูลนิธิสยามกัมมาจล-ไทยพาณิชย์ สามารถบริจาคเงินไปได้ที่ ธนาคารไทยพาณิชย์ บัญชีกระแสรายวัน ชื่อบัญชี “มูลนิธิสยามกัมมาจล-ไทยพาณิชย์เพื่อผู้ประสบภัย” บัญชีเลขที่บัญชี 111-3-90911-5 บริจาคผ่าน ATM / สาขา SCB ไม่เสียค่าโอน

9. กฟภ. รวมใจช่วยผู้ประสบภัย” บัญชีออมทรัพย์ เลขที่ 073-1-09891-9 ธนาคาร กรุงไทย จำกัด (มหาชน)

ส่วนผู้ที่ต้องการบริจาคสิ่งขิงข้าวสารอาหารแห้ง เครื่องใช้สามารถนำไปบริจาคได้ที่

1.ทีวีไทย ที่ตึกชินวัตร3 โทร0-2791-1385-7, 0-2791-1113

2.  กองบัญชาการ กองทัพไทย เปิดศูนย์ช่วยเหลือผู้ประสบอุทกภัย นำสิ่งของบริจาคได้ที่ศูนย์ราชการ แจ้งวัฒนะ (อาคาร6) เวลาราชการ โทร.02-5751500

3. ศูนย์รับบริจาคสิ่งของจังหวัดโคราช โทร 044259993-4, 044259996-8

4. เชิญบริจาคสิ่งของช่วยเหลือผู้ประสบภัยน้ำท่วมวันที่ 20 ต.ค โรงแรมดุสิตธานี ตั้งแต่เวลา 09.00-23.00 น.

5. กลุ่มไซเบอร์ “คนเสื้อแดงไม่ทิ้งกัน” ตั้งเต้นท์รับบริจาคสิ่งของช่วยเหลือผู้ประสบภัยน้ำท่วม ที่อนุสาวรีย์ชัยสมรภูมิ ฝั่งโรบินสันเก่า

6. มูลนิธิกุศลธรรมภูเก็ตกำหนด จัดส่งถุงยังชีพ2,000 ถุงไปช่วยเหลือที่ จ.นครราชสีมา วันที่ 20 ตุลาคม ส่วนจ.ภูเก็ตและหน่วยงานที่เกี่ยวข้องเปิดศูนย์รับบริจาคที่ศาลากลางจังหวัด
7. กฟภ.ตั้งศูนย์ช่วยเหลือผู้ประสบภัยน้ำท่วมที่การไฟฟ้าส่วนภูมิภาค เขต 3 นครราชสีมา โทร.044214334-5 หรือ Call Center 1129

8. กรมป้องกัน (ปก) แผนที่: http://goo.gl/ogMx ร่วมบริจาคเน้นน้ำ ยารักษาโรค โทร. 02-2417450- 6
9. มูลนิธิกลุ่มแสงเทียน รวบรวมสิ่งของบริจาค ช่วยเหลือพี่น้องที่น้ำท่วม หมายเลขโทรศัพท์ 02-465-6165

10. กรุงเทพมหานคร เปิดศูนย์ช่วยเหลือผู้ประสบอุทกภัย โดยรับบริจาคเงินและสิ่งของ ที่ ศาลาว่าการกรุงเทพมหานคร (เสาชิงช้า) ศาลาว่าการกรุงเทพมหานคร 2 (ดินแดง) และที่สำนักงานเขตทั้ง 50 แห่ง ทั่วกรุงเทพมหานคร ตั้งแต่บัดนี้เป็นต้นไป สอบถามข้อมูลเพิ่มเติม ได้ที่ สำนักป้องกันและบรรเทาสาธารณภัย กรุงเทพมหานคร โทร. 02-354 6858

11. สำนักงานบรรเทาทุกข์และประชานามัยพิทักษ์ สภากาชาดไทย รับบริจาคสิ่งของ เดินทางมาด้วยตัวเองหรือส่งมาได้ที่ สำนักงานบรรเทาทุกข์และประชานามัยพิทักษ์ สภากาชาดไทย 1871 ถนนอังรีดูนังต์ เขตปทุมวัน กรุงเทพฯ 10330 โทรศัทพ์ 0-2251-7853-6 , 0-2251-7614-5 โทรสาร 0-2252-7976

12. อาสาสมัครช่วยเหลือผู้ประสบภัยน้ำท่วม สามารถลงทะเบียนร่วมเป็นอาสาสมัครช่วยเหลือผู้ประสบภัยน้ำท่วม ได้ที่ http://www.rtrc.in.th/ หรือสอบถามรายละเอียดเพิ่มเติมได้ที่ โทรศัพท์ 0-2251-7853-6, 0-2251-7614-5 ต่อ 1603

ขอบคุณ : มติชน,Posttoday,กรุงเทพธุรกิจ

ด้วยทางทีมงาน SIU เห็นว่าเว็บไซต์ได้เปิดมาระยะหนึ่งแล้วเห็นสมควรต่อการปรับปรุงเว็บไซต์ให้ทันสมัยและมีข้อมูลที่ครบถ้วนมากขึ้นและเพื่อให้ผู้เข้ามาใช้งานมีความสะดวกมากยิ่งขึ้น

โดยขอรบกวนเวลาเล็กน้อยทำแบบสอบถามเพื่อนำมาใช้ปรับปรุงเว็บไซต์ต่อไป

ขอขอบพระคุณมา ณ โอกาสนี้

ทีมงาน SIU

นอกจากนี้ยังมีเอกสารของ กานต์ ยืนยง จาก Siam Intelligence Unit พูดถึงภาพรวมของสื่อไทยในปี 2020 และสรุปสาระสำคัญของโครงการ

ภาพประกอบ

อิสริยะ ไพรีพ่ายฤทธิ์ และ ดร. สมเกียรติ ตั้งกิจวานิชย์ ผู้อำนวยการวิจัยเศรษฐกิจยุคสารสนเทศ สถาบันวิจัยเพื่อการพัฒนาประเทศไทย (TDRI)

สุภิญญา กลางณรงค์ คณะกรรมการรณรงค์เพื่อการปฏิรูปสื่อ (คปส) และ รศ.ดร.พนา ทองมีอาคม คณบดี คณะนิเทศศาสตร์ มหาวิทยาลัยหัวเฉียวเฉลิมพระเกียรติ ผู้ได้รับการคัดเลือกให้เป็น คณะกรรมการกิจการโทรคมนาคมแห่งชาติ (กทช.)

สัณชัย โชติรสเศรณี มูลนิหนังไทย

รายงานข่าวงานสัมมนา จากหนังสือพิมพ์กรุงเทพธุรกิจ

นักวิชาการชี้ 10 ปีบรอดแบนด์ขึ้นแท่นสิ่งจำเป็น

นักวิชาการระบุ ทศวรรษหน้า บรอดแบนด์ คือสาธารณูปโภคพื้นฐาน อุปกรณ์พกพาเป็นช่องทางเชื่อมต่อหลัก วงการทรัพย์สินทางปัญญาต้องปฏิรูปใหม่

นายอิสริยะ ไพรีพ่ายฤทธิ์ นักวิชาการ นักคิดด้านสื่อและเทคโนโลยีอิสระ นำเสนองานศึกษาเรื่อง “อินเทอร์เน็ตในทศวรรษหน้า” ว่า ผลการศึกษาสื่ออินเทอร์เน็ต จากการสำรวจกลุ่มผู้เชี่ยวชาญด้านไอทีโดยตรง และกลุ่มผู้สนใจทั่วไปกว่า 400 คน พบว่า กว่า 82.4% เห็นว่าการแพร่หลายของสื่ออินเทอร์เน็ตที่เข้าไปมีอิทธิพลต่อการดำเนินชีวิต ในทุกๆ ด้านของคนไทย จะส่งผลให้ภายในปี 2563 โดยอินเทอร์เน็ตความเร็วสูง จะกลายเป็นสาธารณูปโภคพื้นฐานครอบคลุมพื้นที่ทั่วประเทศ

ขณะที่ 80.69% เห็นว่าการแพร่หลายของอุปกรณ์ดิจิทัลพกพา จะส่งผลให้กลายเป็นอุปกรณ์สำคัญที่จะใช้เป็นช่องทางหลักในการเชื่อมต่ออิน เทอร์เน็ต โดยเฉพาะความแพร่หลายของสมาร์ทโฟน และคอมพิวเตอร์ขนาดเล็ก ทั้งโน้ตบุ๊ค และเน็ตบุ๊ค กว่า 87.13% เห็นด้วยว่าวงการทรัพย์สินทางปัญญาจะต้องถูกปฏิรูป เพื่อให้เหมาะกับยุคสมัยของพัฒนาการด้านอินเทอร์เน็ต จากปัจจุบันเริ่มมีปัญหาเรื่องละเมิดลิขสิทธิ์เพลง และภาพยนตร์ทางสื่อออนไลน์เพิ่มขึ้น ดังนั้น หน่วยงานที่เกี่ยวข้องเรื่องทรัพย์สินทางปัญญาต้องปรับแนวคิด และวิธีการรักษาทรัพย์สินทางปัญญาของแต่ละบุคคลหรือหน่วยงาน

นอกจากนี้ ผลการศึกษายังระบุด้วยว่า ผู้ตอบแบบสำรวจกว่า 79% เห็นว่าทักษะการใช้อินเทอร์เน็ต จะกลายเป็นทักษะที่จำเป็น เช่นเดียวกับการรู้หนังสือ และจะเป็นที่ต้องการของหน่วยงาน และองค์กรธุรกิจต่างๆ หรือเป็นปัจจัยหลักในการคัดเลือกบุคคลเข้าทำงาน และอาจต้องบรรจุลงในหลักสูตรการเรียนการสอนอย่างจริงจังมากขึ้นกว่าปัจจุบัน

นายสมเกียรติ ตั้งกิจวานิชย์ ผู้อำนวยการวิจัยเศรษฐกิจยุคสารสนเทศ สถาบันวิจัยเพื่อการพัฒนาประเทศไทย (ทีดีอาร์ไอ) กล่าวว่า หากบทบาทของอินเทอร์เน็ตอีก 10 ปีข้างหน้า เป็นไปตามผลการศึกษาวิจัย หน่วยงานที่เกี่ยวข้อง โดยเฉพาะภาครัฐที่เป็นกำกับดูแลนโยบายด้านไอซีทีประเทศ ต้องส่งเสริมอุตสาหกรรมบนอินเทอร์เน็ตด้านต่างๆ มากขึ้น โดยเฉพาะการเร่งออกใบอนุญาตเทคโนโลยีใหม่ๆ อย่าง 3 จี และไวแม็กซ์ โดยเร็ว เพราะถือเป็นทางเลือกหนึ่งที่จะทำให้ไอซีทีของประเทศเกิดการพัฒนา และบรอดแบนด์ขยายตัวเพิ่มขึ้นอย่างรวดเร็ว

ทั้งนี้ ผลการศึกษา ระบุด้วยว่า ปัจจุบันภาครัฐยังลงทุนกับอินเทอร์เน็ตในฐานะโครงสร้างพื้นฐานทางเศรษฐกิจ ได้ไม่ดีเท่าที่ควร อินเทอร์เน็ตยังมีราคาสูง และคุณภาพต่ำ ขณะที่บริการที่จำเป็นต่อผู้ใช้อินเทอร์เน็ตไทยที่เป็นภาษาไทยยังมีไม่เพียงพอ และรัฐเองก็ยังไม่สนใจมากเท่าที่ควรด้านการคุ้มครองผู้บริโภค

“หากอินเทอร์เน็ตในไทย ได้รับการส่งเสริมให้พัฒนาการที่รวดเร็ว ไม่ขัดขวาง และภาครัฐใส่ใจส่งเสริมในเทคโนโลยีใหม่ๆ ก็จะทำให้ในอนาคต อินเทอร์เน็ตสามารถเข้าไปมีส่วนร่วมทางการเมืองได้โดยตรงของประชาชนมากขึ้น ที่สำคัญ อินเทอร์เน็ตจะกลายเป็นปัจจัยสำคัญในการขับเคลื่อนเศรษฐกิจของประเทศได้ และยังส่งผลให้อินเทอร์เน็ตกลายเป็นสื่อที่มีอิทธิพลเหนือกว่าสื่อดั้งเดิม ด้วย” นายอิสริยะกล่าว

งานวิจัยนี้เป็นส่วนหนึ่งของโครงการ A comparison of the Telecom Regulatory and Policy Environments in Emerging Asian Economies: Results from LIRNEasia’s 2008 TRE survey ของ LIRNEasia ซึ่งเป็นการศึกษาระดับความก้าวหน้าของนโยบายโทรคมนาคมในประเทศต่างๆ ทั่วเอเชียแปซิฟิก สำหรับงานวิจัยของประเทศไทยเป็นการศึกษาโดยคณะของ ดร. เดือนเด่น นิคมบริรักษ์ จาก TDRI และเผยแพร่ต่อสาธารณชนและสื่อมวลชนในงานสัมมนาครั้งนี้

Dr. Rohan Samarajiva ผู้อำนวยการของ LIRNEasia กล่าวเปิดงาน และเล่าถึงที่มาของโครงการ

เอกสารนำเสนอของ Dr Rohan Samarajiva

ดร. เดือนเด่น นิคมบริรักษ์ แถลงผลงานวิจัยในส่วนของประเทศไทย

เอกสารนำเสนอของ ดร. เดือนเด่น นิคมบริรักษ์

Payal Malik อาจารย์จากคณะเศรษฐศาสตร์ มหาวิทยาลัยเดลี ประเทศอินเดีย เล่าถึงบทเรียนของการจัดสรรคลื่นความถี่ของประเทศอินเดีย ที่ปัจจุบันยังไม่สามารถออกใบอนุญาต 3G ได้เช่นกัน

เอกสารนำเสนอของ Payal Malik

เวทีอภิปรายเรื่องความท้าทายของการจัดสรรคลื่นความถี่ในประเทศไทย ร่วมเสวนาโดย

• ดร. สมเกียรติ ตั้งกิจวานิชย์ จาก TDRI
• คุณกิตติพงศ์ เตมียะประดิษฐ์ รองกรรมการผู้จัดการใหญ่ บริษัท ทีโอที จำกัด มหาชน
• ดร. สุพจน์ เธียรวุฒิ ผู้อำนวยการสถาบันวิจัยและพัฒนาอุตสาหกรรมโทรคมนาคม (TRIDI)
• Kristin Due Hauge จาก GSM Association
• ดำเนินรายการโดย ผศ.ดร. พิรงรอง รามสูต ศูนย์ศึกษานโยบายสื่อ คณะนิเทศศาสตร์ จุฬาลงกรณ์มหาวิทยาลัย

เอกสารประกอบการเสวนาอื่นๆ

• Measuring Effectiveness of Telecom Regulation Using Perception Surveys – เอกสารแนะนำโครงการวิจัย TRE
• Telecom Regulatory and Policy Environment in Thailand: Results and Analysis of the 2008 TRE Survey – เอกสารรายงานผลการวิจัยส่วนของประเทศไทย

เสาร์ 13 ธันวาคม นิสิตคณะแพทย์ศาสตร์ จุฬา เชิญร่าง “อาจารย์ใหญ่” สู่วัดประชาธิปไตย (วัดพระศรีมหาธาตุ บางเขน) สวดศพ 1 คืน เริ่มสวด เวลาทุ่มตรง

อาทิตย์ 14 ธันวาคม ทำการฌาปนกิจ
เจ้าภาพประเมินจากการจัดงานไว้อาลัยที่สถาบันปรีดี เมื่อเดือนพค. ปี 50 ว่า น่าจะมีผู้ “รักใคร่ชอบพอกัน” ไปร่วมงานราว 3,000 คน

จันทร์ 15 ธันวาคม เก็บอัฐิ แล้วนำไปลอยที่ปากน้ำเจ้าพระยา

ขอเชิญผู้รักประชาธิปไตยทุกรุ่น ทุกวัยเข้าร่วมงาน
ขอกระซิบว่า ถึงเป็นงานศพแบบไม่รับเกียรติยศใด ๆ แต่รับรองว่า ไม่ธรรมดา แน่นอน

ท่านใดที่ต้องการร่วมเป็นเจ้าภาพ หรือเสนอแนะกิจกรรมใด ๆ กรุณาติดต่อโดยตรงที่ครอบครัวพนมยงค์

พินัยกรรมของท่านผู้หญิงพูนศุข พนมยงค์

เขียนด้วยลายมือของท่านสั่งไว้ว่า …

คำสั่งถึงลูกๆ ทุกคน
เมื่อแม่สิ้นชีวิต ขอให้ปฏิบัติดังต่อไปนี้

๑)นำส่งโรงพยาบาลจุฬาลงกรณ์ทันที เมื่อหมอตรวจว่าหมดลมหายใจแน่แล้ว
๒)ไม่ขอรับเกียรติยศใดๆ ทั้งสิ้น
๓)ประกาศทางวิทยุ และลงหนังสือพิมพ์เพื่อแจ้งข่าวให้ญาติมิตรทราบ
๔)ไม่มีการสวดอภิธรรม ทั้งนี้ไม่รบกวนญาติมิตรที่ต้องมาร่วมงาน
๕)มีพิธีไว้อาลัยที่สถาบันปรีดี พนมยงค์ โดยนิมนต์พระที่แม่นับถือแสดงธรรมกถา (เช่นเดียวกับที่จัดให้ปาล) และทำบัตรสำหรับหนังสือที่ระลึก
๖)ไม่รบกวนญาติมิตร ไม่ว่าจะเป็นดอกไม้ หรือเงินช่วยทำบุญ
๗)เมื่อโรงพยาบาลคืนศพมาก็ทำการฌาปนกิจอย่างเรียบง่าย
๘)ให้นำอัฐิและัอังคารไปลอยที่ปากน้ำเจ้าพระยาซึ่งเป็นสถานที่ๆ แม่เกิด
๙)หากมีเงินบ้าง ก็ขอให้บริจาคเป็นทาน แก่มูลนิธิต่างๆ ที่ทำสาธารณกุศล
๑๐)ขอให้ลูกทุกคนปฏิบัติตามที่แม่สั่งไว้่อย่างเคร่งครัด ไม่ต้องฟังความเห็นผู้หวังดีทั้งหลาย ลูกๆ ที่ปฏิบัติตามคำสั่งแม่จงมีความสุข ความเจริญ

พูนศุข พนมยงค์
เขียนไว้ที่บ้านเลขที่ ๑๗๒ สาธร ๓ เมื่อวันที่ ๑ ตุลาคม ๒๕๔๑

ที่มา – บอร์ดประชาไท

August 4-6th, 2008

Register and Info 02-679-6861-2

http://www.utcc.ac.th/uc-utcc2008