ศาสตราจารย์ นายแพทย์ประเวศ วะสี เผยแพร่แนวคิดการปฏิรูปประเทศไทย ลงในหนังสือ “ปฏิรูปประเทศไทย รายการเรื่องที่ควรปฏิรูป” โดยมองว่าประเทศไทยเผชิญปัญหาเชิงโครงสร้างที่สะสมมา และขณะนี้ปัญหาทุกด้านมาบรรจบกัน จนเกิดเป็นวิกฤตใหญ่ประเทศไทย โดยที่สังคมไทยในปัจจุบันมีความเป็นระบบซับซ้อน (Complex system) ซึ่งจะมีความโกลาหล (Chaos) เกิดขึ้นเป็นประจำ เพราะเหตุเล็กน้อยก็บานปลายขยายเป็นเรื่องใหญ่ได้ในทันทีทันใด หรือที่เรียกกันว่าปรากฎการณ์ผีเสื้อกระพือปีก
ประเทศไทยไม่มีความรู้และทักษะในการจัดการสภาพใหม่นี้ได้ จึงมีอาการแตกกระจาย วุ่นวาย ขัดแย้ง และรุนแรง ทั้งนี้การทะเลาะเบาะแว้งในลักษณะบริภาษวิทยาจะไม่สามารถนำพาสังคมไทยออกจากวิกฤติได้ โดยประเทศจะต้องการความสร้างสรรค์ใหม่ที่พ้นไปจากภพภูมิเก่า ๆ
นพ. ประเวศ มองว่าวิกฤติการณ์ประเทศไทยเกิดจากสาเหตุ 12 ประการคือ
1. อวิชชา
2. ความเป็นสังคมทางดิ่ง (vertical society)
3. วิธีคิดและจิดสำนึก
4. ขาดเป้าหมายร่วม
5. การรวมศูนย์อำนาจการปกครองทำให้ฐานของประเทศอ่อนแอ
6. ขาดความเป็นธรรมในการจัดการ การใช้ทรัพยากร
7. ระบบความยุติธรรมที่ไม่ทั่วถึง ด้อยคุณภาพ และขาดประสิทธิภาพ
8. ระบบการศึกษาที่ทำให้ชาติอ่อนแอ
9. ระบบการสื่อสารที่ยังไม่เป็นพลังของชาติ
10. ระบบทุนนิยมที่ขาดความเป็นธรรม
11. ระบบราชการที่ด้อยคุณภาพ
12. ระบบการเมืองที่ด้อยคุณภาพ
ส่วนประเด็นในการปฏิรูป นพ. ประเวศ เสนอหัวข้อเร่งด่วน 10 หัวข้อดังต่อไปนี้
1. กระจายอำนาจสู่ชุมชนท้องถิ่น – สร้างฐานของประเทศให้แข็งแกร่ง – เทศาภิวัฒน์
2. ปฏิรูปเพื่อคุณภาพชีวิตของเกษตรกรและผู้ใช้แรงงาน
3. ปฏิรูปที่ดิน
4. ปฏิรูประบบภาษี-ปฏิรูประบบสวัสดิการสังคม
5. ปฏิรูประบบการเงินการคลังเพื่อความเป็นธรรม
6. ปฏิรูประบบเศรษฐกิจเพื่อความเป็นธรรม
7. ปฏิรูประบบความยุติธรรม
8. ปฏิรูประบบการสื่อสาร
9. ปฏิรูประบบอำนาจรัฐ
10. ปฏิรูประบบปัญญาของประเทศ
ทั้งนี้ หนังสือเล่มนี้มีการจัดพิมพ์ครั้งแรกเมื่อ เดือนกันยายน 2553 จำนวนพิมพ์ 5,000 เล่ม จัดพิมพ์และเผยแพร่โดยสำนักงานปฏิรูป (สปร.) ผู้สนใจสามารถดาวน์โหลดหนังสือเล่มนี้ในรูปแบบ PDF ได้ที่ “ปฏิรูปประเทศไทย รายการเรื่องที่ควรปฏิรูป”