เครือข่ายสถาบันทางปัญญาประชุม “ปฏิรูปประเทศไทยเพื่อสุขภาวะคนไทย” ครั้งที่ 37 ณ ศูนย์ประชุมสถาบันวิจัยจุฬาภรณ์ ถ.วิภาวดีรังสิต ภายใต้การสนับสนุนจากสำนักงานกองทุนสนับสนุนการสร้างเสริมสุขภาพ (สสส.) ซึ่งมีศ.นพ.ประเวศ วะสี ประธานสมัชชาปฏิรูปเป็นประธาน โดย พล.อ.เอกชัย ศรีวิลาศ ผู้อำนวยการสำนักสันติวิธีและธรรมาภิบาล สถาบันพระปกเกล้าและคณะ นำเสนอแนวทางการปฏิรูปประเทศไทยมิติการสร้างสมรรถนะทางยุทธศาสตร์ ในหัวข้อ “สร้างนักคิดยุคใหม่เพื่ออนาคตสังคมไทย”
พล.อ.เอกชัย กล่าวถึงแนวโน้มสังคมไทยในอนาคตว่า ชุมชนเมืองจะเป็นปัจเจกมากขึ้น ผู้คนจะเห็นแก่ตัวมากขึ้น ชุมชนเมืองกับชุมชนชนบทจะยิ่งแตกต่างกัน โดยเฉพาะรายได้ แรงงานภาคเกษตรจะไหลสู่ภาคอุตสาหกรรมเพราะค่าแรงที่ได้สูงกว่า ชาวชนบทจะมีที่ดินลดลงและขาดกรรมสิทธิ์ในที่ดินเนื่องจากความเป็นประเทศอุตสาหกรรม ธุรกิจที่ดินมีราคาสูง มีความต้องการช่างฝีมือแรงงาน ดังนั้น สังคมต้องพัฒนาคนให้มีความชำนาญเฉพาะด้าน และระบบการติดต่อสื่อสารมีประสิทธิภาพมากขึ้น ส่วนผู้หญิงจะทำงานมีรายได้และพึ่งตนเอง รวมถึงเข้ามามีส่วนร่วมทางการเมืองและมีสิทธิวิพากษ์วิจารณ์มากขึ้นด้วย
“ขณะนี้ประเทศไทยขาดการกำหนดยุทธศาสตร์ในการพยากรณ์อนาคตของชาติ ขาดการสร้างนักคิดยุคใหม่ในการแก้ปัญหาชาติ ที่ผ่านมาการกำหนดยุทธศาสตร์ก็ไม่สอดคล้องกับวิถีวัฒนธรรมของชาติ ไม่ได้คิดถึงรากเหง้าความเป็นไทยและวัฒนธรรมของชาติ ไปมุ่งเน้นผลิตให้เด็กเยาวชนมุ่งเรียนแข่งขันกันในสายวิทยาศาสตร์ จนขาดการผลิตบุคคลากรที่จะมาทำงานด้านสังคม ส่งผลให้การแก้ปัญหาของสังคมตลอดมาใช้เพียงความเป็นศาสตร์แก้ไข ขาดศิลปะในการแก้ปัญหา ดังนั้นจึงต้องสร้างนักคิดยุคใหม่เพื่อศึกษายุทธศาสตร์ชาติโดยรักษารากเหง้าความเป็นไทยด้วย”
ผอ.สำนักสันติวิธีและธรรมาภิบาล สถาบันพระปกเกล้า กล่าวถึงการศึกษายุทธศาสตร์ชาติ ควรมีแนวทางในการสร้างความรู้จาก 3 ส่วนหลัก ซึ่งปัจจุบันประเทศไทยมีน้อยมาก คือ 1.ต้องทำให้มีการศึกษาเชิงอนาคตศาสตร์ 2.ต้องสร้างการศึกษาภูมิรัฐศาสตร์เพื่อเชื่อมโยงสภาพปัญหาต่างๆ ในพื้นที่ทั่วประเทศให้ได้ เช่น ทำให้เกิดการแมปปิ้งปัญหาของชาติในเชิงภูมิรัฐศาสตร์ให้เห็นว่าแต่ละพื้นที่มีปัญหาและการแก้ไขอย่างไรบ้างแล้ว โดยเฉพาะกรณี 3 จังหวัดภาคใต้ และ 3.ต้องมีการศึกษาเรื่องกำลังอำนาจแห่งชาติ ว่าประเทศมีขีดความสามารถในแต่ละด้านระดับใดบ้าง เช่น การทหาร เศรษฐกิจ การเมือง สังคมวิทยา ฯลฯ โดยนักยุทธศาสตร์จะต้องยึดหลักคิดมองไกลและมองกว้างให้เห็นภาพอนาคตไปอีกหลายสิบปี และต้องรู้สถานการณ์ของโลก ภูมิภาค และประเทศเพื่อนบ้านด้วย
ส่วน พ.อ.ดร.ธีรนันท์ นันทขว้าง รองผู้อำนวยการกองศึกษาวิจัยทางยุทธศาสตร์ ศูนย์ศึกษายุทธศาสตร์ สถาบันวิชาการป้องกันประเทศ กองบัญชาการกองทัพไทย หนึ่งในคณะทำงานสร้างนักคิดยุคใหม่เพื่ออนาคตสังคมไทย กล่าวว่า วันนี้ประเทศไทยต้องการตัวแทนคนยุคใหม่(Change Agent) เพื่อสร้างการเปลี่ยนแปลงประเทศในอนาคต ซึ่งประเทศไทยต้องสร้างประชาคมนักคิดยุคใหม่ (Strategic community) ให้เกิดขึ้นโดยยึดหลัก สร้างคนเพื่อให้คนกลุ่มนี้ไปสร้างชาติในอนาคต
ทั้งนี้ การสร้างนักคิดยุคใหม่ต้องอาศัยการเชื่อมโยง 4 องค์ความรู้ประกอบกัน คือ การศึกษาอำนาจแห่งชาติ (National Power) ภูมิรัฐศาสตร์ (Geopolitics) การคาดการณ์อนาคต (Foresight) และการวางแผนยุทธศาสตร์ (Strategic Planning)
สำหรับกระบวนการความเป็นประชาคมนักคิดยุคใหม่นั้น พ.อ.ดร.ธีรนันท์ กล่าวว่า มี 7 กระบวนการ ได้แก่ มีการฝึกฝนอบรมเชิงยุทธศาสตร์, สร้างการศึกษาด้านยุทธศาสตร์, วิจัยเพื่อยุทธศาสตร์, จัดประชุมทางยุทธศาสตร์, จัดทัศนศึกษาเพื่อสร้างยุทธศาสตร์, รวมถึงจัดเวทีพูดคุยและเสวนาเพื่อผลักดันยุทธศาสตร์, สู่เป้าหมายเกิดอัจฉริยภาพของประชาคมนี้
“ประเทศไทยเราอยู่คนเดียวไม่ได้ มีทั้งความเสี่ยงและโอกาสไม่ว่าระดับประเทศเพื่อนบ้าน ระดับภูมิภาคหรือระดับโลก ดังนั้นเกิดคำถามว่า เราจะอยู่อย่างไร วันนี้เราขาดหน่วยงานกำหนดยุทธศาสตร์ จึงควรมีประชาคมนักคิดขึ้นมาในการเชื่อมต่อระดับบนและล่างในสังคม เราต้องการตัวแทนของคนยุคใหม่ที่ต้องสร้างและพัฒนาขึ้นมาเพื่อหาการเปลี่ยนแปลงในอนาคต ซึ่งไม่จำเป็นต้องสร้างสถาบันด้านนี้ หากสร้างประชาคมนักคิด เริ่มจากมองคนรุ่นใหม่ดึงนำคนเหล่านั้นมาสู่ประชาคมเพื่อสร้างคน และคนเหล่านี้ก็จะไปต่อยอดสร้างชาติ” พ.อ.ดร.ธีรนันท์ กล่าว
ด้านดร.สุชาต อุดมโสภกิจ นักวิจัยนโยบายศูนย์คาดการณ์เทคโนโลยีเอเปค สำนักงานคณะกรรมการนโยบายวิทยาศาสตร์เทคโนโลยีและนวัตกรรมแห่งชาติ (สวทน.) กล่าวถึงนักคิดยุคใหม่ที่จะเข้ามาคิดยุทธศาสตร์ชาติว่า กล้าคิดนอกกรอบ เน้นการมีส่วนร่วม และต้องมีความมุ่งมั่นที่จะมอบอนาคตที่ดีกว่าให้คนรุ่นต่อไป ทั้งนี้ภาพอนาคต (Scenario) เป็นเรื่องที่เป็นจริงขึ้นได้ ไม่ใช่ภาพที่น่าจะเป็นหรือควรจะเป็น เพราะภาพอนาคตคือการซักซ้อมอนาคตจากการคุกคามเปลี่ยนเป็นข้อได้เปรียบ
“ขณะนี้คนไทยมองไม่เห็นอนาคตว่าเราจะอยู่ร่วมกันได้อย่างไร จึงเกิดความพยายามทำโครงการให้เกิดความคิดการมองข้ามช็อต ไม่ใช่คิดเพื่อแก้ปัญหาปัจจุบัน แต่มองไปถึงการใช้โอกาสทำอะไรบางอย่างในปัจจุบัน ให้เกิดประโยชน์ในอนาคตระยะยาว ซึ่งเรามองว่าพลังนักศึกษาจะเป็นตัวแทนนำการเปลี่ยนแปลง change agent ได้”
ที่มา – มติชน